10 . تدبر و تفهم
11 . و . . . ( نامه هدايت ، ص 46 الى 52 - الاتقان ، ج 1 ، ص 338 به بعد )
آدم
اين كلمه 25 بار در قرآن مجيد به كار رفته است :
17 بار « آدم » و 8 بار « بنى آدم » و اكثريت نزديك به تمام اهل لغت و تفسير آن را علم شخص گرفته و نام يك فرد گفتهاند .
قرآن مجيد در سورههاى اعراف ، اسراء ، كهف و طه سرگذشت او را با ذكر نام بيان مىكند ولى در سورههاى حجر و ص سرگذشت آن حضرت بدون ذكر نام مطرح گرديده است . در قرآن مجيد حالات مختلفى از ايشان ( كه عمرش را 930 سال و مزارش را در منى به مسجد خيف و يا در غارى در كوه ابو قبيس و يا در . . . « 1 » نوشتهاند ) آمده است از جمله اينكه :
الف .
خلقت و آفرينش - خداوند انسان را از خاك بيافريد و در او روح دميد و به وى بهترين صورت را بخشيد .
ب .
تعليم اسماء - خداوند او را از نام و حقيقت موجودات آگاه ساخت .
ج .
سجدهء فرشتگان - ملائكه به امر حق و به منظور تعظيم و بزرگداشت حضرت آدم به سجده درافتادند ، جز ابليس كه تكبر ورزيد و به سبب اين تكبر و سرپيچى مردود درگاه خداوند شد .
د .
سكنى در بهشت - آن حضرت با زوجهاش ساكن بهشت بود و از نزديك شدن به درخت معين نهى گرديد .
ه .
دلالت به درخت مخصوص - آن حضرت و زوجهاش به دلالت شيطان از ميوهء درخت ممنوعه خوردند .
و .
پشيمانى و توبه - آن حضرت چون متوجه ترك اولاى خود شد استغفار كرد و خداوند پذيرفت .
ز .
برگزيدگى - آن حضرت از سوى خداوند به پيامبرى برگزيده شد .
ح .
هبوط - آن حضرت و زوجهاش مأمور شدند تا به زمين فرود آيند و تا مدتى قرار يابند .
ط .
فرزندان - از دو فرزند آن حضرت ( بدون ذكر نام ) يكى از برادران برادر ديگر را مىكشد . ( قاموس قرآن - قصص قرآن - مروج الذهب ، ج 1 ، ص 29 - دائرة الفرائد - و . . . )
آزر ( ز ر )
« وَ إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ لِأَبِيهِ آزَرَ أَ تَتَّخِذُ أَصْناماً آلِهَةً »
( انعام - 75 )
طبق نظر اكثر مفسّرين شيعه ، آزر جد مادرى يا عموى حضرت ابراهيم عليه السّلام بود كه او را پدر خطاب مىكرد . در سابق عمو را پدر خطاب مىكردند چنان كه دايى را مادر خطاب مىكردند قرآن در اين مورد اشارهاى دارد : « يعقوب به فرزندان خود گفت : شما پس از مرگ من كه را مىپرستيد . گفتند : خداى تو و خداى پدران تو ، ابراهيم و اسماعيل و اسحق را كه معبود يگانه است » ( بقره - 127 ) ، در حالى كه به شهادت قرآن پدر حضرت يعقوب عليه السّلام حضرت اسحاق عليه السّلام است و حضرت اسماعيل عليه السّلام عموى ايشان است ولى قرآن روى قاعدهء عرف كه « عم » را « اب » خطاب مىكردند او را پدر مىخواند نيز در روايت است كه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله فرمودند : خداوند همواره مرا از صلبهاى طاهر به رحمهاى پاك منتقل مىساخت تا اينكه مرا به عالم شما آورد و هرگز به آلودگىهاى جاهليت مرا نيالود . ( مجمع
هامش
( 1 ) . و در مفاتيح در زيارت امير المؤمنين ( روز يكشنبه ) آمده است : و على ضجيعيك آدم و نوح عليهما السلام .