بين همگان منتشر كرد . آنچه مهم است ، بررسى انگيزه اين اقدام ، واكنش اصحاب در برابر اين دستور عمومى و كيفيت تهيه نسخه واحد است كه ما نيز در اين موارد به بررسى خواهيم پرداخت .
انگيزه تدوين قرآن به وسيله عثمان
همانطور كه گذشت طبق بعضى از روايات سنّيها ، ابو بكر و عمر ، دو خليفه پيشين ، قرآن را تدوين كردند ، اما هرگز آن را در اختيار عموم قرار ندادند . از طرفى تئورى خود ساخته نزول قرآن بر طبق لهجههاى عرب كه به نظريه « سبعة احرف ، هفت حرف » موسوم است ، موجب شد هر كس هر جور كه مىخواست قرآن را بخواند و هيچ مرجع رسمى واحدى وجود نداشت تا اختلافات را حل كند . اختلاف مردم و گروهها در امر قرائت قرآن ، به مرور تبديل به مشكلى بزرگ براى حكومت شد و اختلاف چنان بالا گرفت كه مردم يكديگر را تكفير مىكردند . در روايتى چنين آمده است :
در عهد عثمان ، هر معلمى يك نوع قرائت را به شاگردش مىآموخت ، از اين رو بچهها با هم درگير مىشدند تا آنكه اختلافشان بالا گرفت و به اساتيدشان رسيد . آنها نيز به جان يكديگر افتادند و همديگر را تكفير نمودند . عثمان پس از آگاهى از اين مطلب گفت : « شما كه نزد ما هستيد اين قدر اختلاف داريد ، پس واى به حال كسانى كه دور از ما در شهرها و سرزمينهاى دور دست زندگى مىكنند . » اى اصحاب محمد ! بياييد براى مردم قرآنى بنويسيد ! » « 1 » با بررسى معلوم مىشود كه يكى از اصحاب رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و از ياران على عليه السلام بيش از همه مشكل را درك كرده بود . او حذيفة بن يمان بود كه عمر بن خطاب وى را به امارت شهر مدائن منصوب كرده و از مردم آنجا اطاعت از او
هامش
( 1 ) . كنز العمال ، ج 2 ، ص 582