او نيز گريختند و ضحاك در مورد اين واقعه اشعارى نيز سرود . « 1 »
بعضى گفتهاند پدر بزرگ زيد ، يعنى خليفه ، فرزند ثعلبة بن عدى است و بعضى اصلا نامى از پدر او نبردهاند . « 2 » در معرفى نسب زيد ، اين گونه نيز گفته شده است : « زيد بن ثابت بن ضحاك بن زيد بن . . . » « 3 » كه در اين صورت ، پدر بزرگ وى نيز محل اختلاف است .
اين مطلب كه زيد بن ثابت از كاتبان وحى بوده نيز محلّ ترديد است ، زيرا بعضى تصريح كردهاند كه وى در زمان رحلت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم كودكى بيش نبوده است . ابن منده مىگويد : « زمانى كه رسول خدا فوت كرد ، زيد بن ثابت هشت ساله بود و مىگويند در سال 45 هجرى فوت كرده است . » « 4 » با اين حال چگونه مىتوان پذيرفت كه او از زمان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم قرآن را مىنوشته است ؟
مشكل ديگر زيد ، شخصيت اجتماعى او است ، زيرا او نزد اصحاب متهم است كه يهودى بوده و زبان عبرى نيز مىدانسته است . زمانى كه به عبد اللّه بن مسعود اعتراض مىشد كه چرا مانند زيد قرائت نمىكند ، پاسخ مىداد : « من هفتاد سوره را براى رسول خدا خواندم و حضرت به من آفرين گفتند ، حالا از من مىخواهند مانند كسى بخوانم كه در صلب مرد كافرى بوده است ! » « 5 » و نيز از وى روايت شده است : « زمانى كه من هفتاد سوره قرآن را از دهان رسول اللّه فرا گرفتم ، زيد بن ثابت با موهاى بافته شده در مكتب خانه درس مىخواند . » « 6 » ابىّ بن كعب نيز درباره زيد همين نظر را دارد . وى مىگويد : « زمانى كه من قرآن مىخواندم ، زيد كودكى بود كه با موهاى بافته شده ، در مكتب با يهوديها
هامش
( 1 ) . ابن كثير الدمشقى ، السيرة النبوية ، توفى 774 ، بيروت : دار المعرفة ، ج 4 ، ص 96
( 2 ) . على بن محمد بن الاثير ، اسد الغابة ، توفى 630 ، قم : مؤسسة اسماعيليان ، ج 1 ، ص 266
( 3 ) . همان ، ج 2 ، ص 221
( 4 ) . همان ، ج 1 ، ص 226
( 5 ) . تاريخ مدينه ، ج 3 ، ص 1006
( 6 ) . مسند احمد ، ج 1 ، ص 389 و 405 و 442