چطور شما مىخواهيد كارى را كه رسول خدا نكرد انجام دهيد ! » زيد گويد : « بالأخره پس از رفت و آمدهاى زياد ، من نيز به لزوم اين كار متقاعد شدم ، از اين رو اقدام كردم و هر جا نسخهاى از قرآن بر روى كاغذ پاره يا چوب يا سنگى بود مىنوشتم و از هر كس آيهاى مىشنيدم ضبط مىكردم ، تا آنكه دو آيه از خزيمه شنيدم كه از كس ديگر نشنيده بودم :
لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ ما عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ * فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ .
( توبه : 128 و 129 . قرآن را جمع آورى كردم و در زمان ابو بكر و عمر ، نزد خود آنان نگهدارى مىشد و عمر پس از خودش آن را به دست دخترش ، حفصه سپرد . » « 1 »
علت اينكه قرآن نزد حفصه نگهدارى مىشد چه بود ؟ از عمر بن خطاب روايت شده است كه وى موقوفات خود را به دخترش سپرده و او را متولى آنها قرار داده بود ، زيرا او كارهاى بسيارى داشت و زمان لازم براى رسيدگى به اوقاف را نداشت . « 2 » بنا بر اين اقتضا مىكرد قرآن تدوين شده را نيز به دخترش كه محرم اسرارش بود بسپارد .
در زمينه پيشنهاد عمر به ابو بكر ، روايات ديگرى نيز وجود دارد كه مسأله لزوم تدوين را به كشته شدن حافظان قرآن در جنگ يمامه مربوط مىكند . « 3 »
همانطور كه در همين روايت نيز تصريح شده است ، قرآن در زمان رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نيز نوشته شده بود ، زيرا خود زيد بن ثابت از كاتبان وحى بود و نيز خود مدعى شده است كه قرآنهايى را كه روى كاغذها و سنگها و چوبها نوشته شده بود جمع آورى مىكرد . پس چگونه مىتوان باور كرد كه مشكل تدوين قرآن وجود داشته است ؟ همچنين جا دارد از خود بپرسيم : چرا از ميان
هامش
( 1 ) . صحيح بخارى ، ج 6 ، ص 98
( 2 ) . سرخسى ، المبسوط ، ج 12 ، ص 36
( 3 ) . كنز العمال ، ج 2 ، ص 574 و 578 و تاريخ مدينه ، ج 2 ، ص 135