خواست برايش قرآن بنويسم و گفت : « وقتى به اين آيه « 1 » رسيدى مرا خبر كن تا بگويم آن را به شكلى كه من از رسول خدا شنيدهام بنويسى ! » من نيز او را آگاه كردم . وى گفت : « بنويس : حافظوا على الصّلوات و الصّلوة الوسطى صلوة العصر و قوموا للّه قانتين . » « 2 »
نظير همين جريان ، در مورد عايشه نيز روايت شده است . « 3 »
خلاصه سخن آنكه اگر كتب سنّيها را جست و جو كنيم ، به روايات بى شمارى مىرسيم كه گوياى وجود نسخههاى مكتوب و رواج نوشتن و استنساخ قرآن مىباشد . حتى در بعضى روايات آنان تصريح شده است كه قرآن ، جمع آورى نيز شده بود . بخارى از انس روايت كرده است : « در عهد رسول خدا چهار نفر قرآن را جمع آورى كردند : ابىّ بن كعب ، معاذ بن جبل ، ابو زيد و زيد بن ثابت » « 4 » و در روايت ديگرى به جاى ابىّ بن كعب ، ابو درداء ذكر شده است . « 5 » البته گروهى از سنّيها ، مانند دكتر صبحى صالح معتقدند مراد از اين روايات ، حفظ قرآن و در خاطر سپردن آن است ، « 6 » اما بايد گفت : اين برداشت ، كاملا مغرضانه است ، زيرا در روايات ، به كتابت و جمع آورى قرآن تصريح شده است ، نه تنها حفظ آن . در روايات ، اسامى افراد بسيارى را
هامش
( 1 ) . مرادش آيه 238 سوره بقره بود .
( 2 ) . مجمع الزوائد ، ج 6 ، ص 320 و ج 7 ، ص 154 ، بايد دانست كه عبارت « صلوة العصر » را خود حفصه به قرآن افزوده است .
( 3 ) . صحيح مسلم ، ج 2 ، ص 112 و سنن نسائى ، ج 1 ، ص 236 و سنن ابو داوود ، ج 1 ، ص 102 و سنن ترمذى ، ج 4 ، ص 285 و مسند احمد ، ج 6 ، ص 73 و 178 و سنن بيهقى ، ج 1 ، ص 462
( 4 ) . صحيح بخارى ، ج 4 ، ص 228 و ج 6 ، ص 103 و نيز صحيح مسلم ، ج 7 ، ص 149 و سنن ترمذى ، ج 5 ، ص 331 و مسند احمد ، ج 3 ، ص 233 و 277 و سنن بيهقى ، ج 6 ، ص 211 و ابن اثير ، اسد الغابة ، ج 3 ، ص 106 و كنز العمال ، ج 2 ، ص 576 و سير اعلام النبلاء ، ج 14 . ص 186 و مزى ، يوسف المزى ، تهذيب الكمال ، توفى 742 ، بيروت : مؤسسة الرسالة ، ج 14 ، ص 186
( 5 ) . صحيح بخارى ، ج 6 ، ص 103
( 6 ) . صبحى الصالح ، مباحث فى علوم القرآن ، توفى 1980 ، بيروت : دار العلم للملايين ، ص 66