كسى كه از روى تكلف كارى مىكند و نظرش ظاهرسازى مىباشد ، كارهاى او در ظاهر به صورت ريا انجام مىشود و در باطن جزء منافقان به حساب مىآيد ، زيرا متكلفان همواره با اين دو بال رياء و نفاق حركت ميكنند و حقيقتى در كار آنها نميباشد روى هم رفته تكلف و ظاهرسازى از اخلاق صالحان و شعار پرهيزكاران نميباشد ، تكلف هر چه ميخواهد باشد خداوند در باره آن به رسول خود ميگويد :
قُلْ ما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَ ما أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفِينَ
اى رسول ما به آنها بگوئيد من در باره تبليغ رسالت از شما مزدى نميخواهم و خود را هم به مشقت و سختى نمىاندازم رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله فرمودند : ما انبياء و اولياء از تكلف بيزار ميباشيم از خدا بترسيد و خود را ثابت و مستقيم نگهداريد و در اين صورت نيازى به تكلف نخواهيد داشت ، و به طبيعت ايمان كار خواهيد كرد ، خود را به طعامى مشغول نكنيد كه پايان آن در بيت الخلاء باشد و يا لباسى كه كهنه گردد و يا خانهاى كه خراب شود و يا مالى كه به وارثان برسد ، و يا برادرانى كه از هم جدا ميگردند ، و يا عزتى كه پايان آن خوارى و وقارى كه آخرين آن جفا و زندگى كه پايان آن حسرت باشد 2 - امام صادق عليه السّلام فرمودند : ادعاء در حقيقت متعلق به انبياء و امامان و صديقان مىباشد ، كسى كه بدون حقيقت ادعا كند مانند شيطان لعين مىباشد كه بدون واقعيت مدعى زهد و عبادت شد در حالى كه او با خداوند به منازعه و جدال پرداخت و زهد او حقيقت نداشت و مخالفت امر خدا را كرد هر كس ادعائى داشته باشد دروغ آشكار گفته است و دروغگو هم امين و مورد اطمينان نخواهد بود ، هر كس مدعى مقامى شود كه شايسته آن نميباشد درهاى گرفتارى را براى خود باز مىكند ، و بايد براى ادعاى خود دليل بياورد ، او هم دليل ندارد و در نتيجه رسوا مىشود ، ولى از آدم راستگو برهانى نميخواهند امير المؤمنين عليه السّلام فرمودند : آدم راستگو را هر كس مشاهده كند از او ميترسد