آنان را از مشاهدهء كار باز نداشته و عقيده خود را به آنان تلقين نكردهام . گفته بودى كه من به مردم استراحتى مى دهم . از اين كار گزيرى نيست و حتى لازم است كه در آن ، غالب بيآرامد و مغلوب چارهيى بينديشد . و گفته بودى كه اين استراحت به منظور فراموش شدن كشتگان و بهبود مجروحين است . هرگز مباد كه آنچه ميان ما و ايشان است فراموش شود ، كشتگانى كه به خاك سپرده شدهاند و زخمهايى كه هنوز بر آن پوست نروييده و خشك نشده است مجال فراموشى نمى دهد . ما و خوارج بر گونهاى هستيم كه آنان از چند حالت ما بيم دارند : اگر آنان اميدى به پيروزى بيابند جنگ مى كنند و اگر خسته شوند از جنگ خوددارى مى كنند . اگر نااميد شوند باز مى گردند و مى روند . و بر عهده ماست كه چون جنگ كنند با آنان جنگ كنيم و چون از جنگ باز ايستند هوشيار باشيم و چون بگريزند آنان را تعقيب كنيم . اگر مرا با رأى و تدبير خودم واگذارى ، به اذن خداوند ، اين شاخ حتما شكسته شود و اين درد ريشه كن گردد و اگر مرا به شتاب وادارى ، نه از فرمانت مى توانم سرپيچى كنم و نه مى خواهم كور كورانه اطاعت كنم و به هر حال روى خود را به درگاه تو مى دارم و از خشم خداوند و خشم مردم به خداوند پناه مى برم .
ابو العباس مبرد مى گويد : و چون محاصرهء عبدربه شدت يافت ، به ياران خود گفت : نسبت به مردانى كه از پيش شما رفتهاند و آنان را از دست دادهايد احساس نياز مكنيد . زيرا كه مسلمان به چيزى غير از اسلام احساس نياز نمى كند و مسلمان اگر توحيدش درست و كامل باشد با توكل به خداى خود قدرت مى يابد و اينك خداوند شما را از خشونت قطرى و شتابزدگى صالح بن مخراق و تكبر او و شوريدگى و كم خردى عبيدة بن هلال آسوده نموده و شما را به خرد و بينش خودتان واگذار كرده است . اينك با نيت خالص و شكيبايى با دشمن خود روياروى شويد و از اينجا كوچ كنيد . هر كس از شما كه در اين راه كشته شود شهيد خواهد بود و هر كس از كشته شدن در امان بماند محروم است .
گويد : در اين هنگام عبيدة بن ابى ربيعة بن ابى الصلت ثقفى از نزد حجاج به لشكرگاه مهلب رسيد و در حالى كه دو فرد امين با او بودند مهلب را به كارزار برمى انگيخت . عبيدة بن ابى ربيعة به مهلب گفت : با سفارش امير مخالفت كردى و دفاع و طولانى كردن جنگ را ترجيح دادى و برگزيدى . مهلب به او گفت : به خدا سوگند من از هيچ كوششى فرو گذارى نكردهام .
جلوه تاريخ درشرح نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 369
مساهمون: ابن أبي الحديد
ص٣٦٩