شرح قطب رازي ( 694 - 766 ه . ق ) موسوم به لوامع الأسرار است .
اين شرح نزديك به 17 حاشية دارد « 1 » كه عمدهء آنها از سوى دو مدرسهء دشتكى ودوانى ودر ردّ آراى يكديگر نگاشته شده است .
4 . شرح هياكل النور : گويا در شرح نويسى بر هياكل ، مدرسهء دوانى پيشى مىگيرد وبا شواكل الحور - يعنى تصويرهاى حوريان - پا به عرصه مىگذارد . سپس غياث الدين منصور دشتكى در ردّ ديدگاههاى دوانى إشراق هياكل النور را به انگيزهء كشف ظلمات شواكل الغرور - يعنى روشنگرى وپردهبردارى از تصويرهاى دروغين - مىنگارد .
در مقام داورى ومحاكمهء ميان اين دو شرح بايد گفت : بيشينهء انتقادهاى دشتكى بر دوانى وارد است . « 2 » اهمّيت وارزش شرح دشتكى آن گاه هويدا مىشود كه بدانيم در سال نگارش إشراق هياكل النور - يعنى 884 ه . ق - أو جوانى 18 سأله بوده « 3 » ودوانى پيرى 71 سأله وديگر اينكه دشتكى اين شرح را در 7 روز پائيزى نگاشته است . « 4 »
امّا بر خلاف شواكل ، نثر بسيار تند وقلم برنده ونيشدار وافراطى وى ، گاه خواننده را ناخودآگاه به درستى انديشههاى دوانى متمايل ساخته واين گمان را قوّت مىبخشد كه أو نه براي روشن ساختن حقايق علمي ، بلكه به انگيزهء انتقام جويى ، چنين رسالهاى را نگاشته است . گر چه أو خود بر خلاف اين ادّعا دارد ومىگويد :
هامش
( 1 ) . ر . ك : الذريعة إلى تصانيف الشيعة ، ج 6 ، صص 132 - 135 .
( 2 ) . صدر المتألّهين شيرازي نيز در بيشتر مسائل مورد نزاع دوانى وسيّد سند - پدر غياث الدين منصور دشتكى - آراى دشتكى را ترجيح مىدهد . ر . ك : الحكمة المتعالية ، ج 1 ، ص 59 ، 312 - 323 و 415 ؛ ج 2 ، ص 189 و 288 ؛ ج 5 ، ص 286 - 289 ؛ ج 6 ، ص 33 ، 35 ، 81 و 82 ؛ ج 8 ، صص 392 - 393 .
( 3 ) . ر . ك : روضات الجنّات ، ج 7 ، ص 177 . امّا على نقى منزوى با استناد به مرآت الحقائق ومجلى الدقائق دربارهء تاريخ تأليف آن به اين بسنده كرده كه پيش از 895 ه . ق است . ر . ك : چيستا ، سال 14 ، ش 2 و 3 ، صص 165 - 166 .
( 4 ) . اثر حاضر ، ص 396 .