وگفته است كه امّتها مختلفند وهر يك از آنها را مناسبتى به موضعي از مواضع هست ؛ وخواصّ مواضع در أزمنة به حسب استيلاى كواكب مختلف بر آن مختلف مىشود . پس اشكالى در تحويل قبله نيست .
وگفته است كه نفس چون ادراك لذّتى نمود ، به آن متوجّه مىگردد ورغبت در آن مىكند ولذّات جسمانية أو را از لذّات عقلية باز مىدارد ؛ واز اينجا سرّ صوم وبسيارى از محرّمات مثل شراب كه مقوّى قواى حيوانية ومضعف قواى نفسانية است ظاهر مىشود .
ومؤلّف گفته است كه مخفى نخواهد بود كه نفوس بشريه در استعداد متفاوتند وقابل استكمال استعداد جزئي به واسطهء استمداد ؛ وبراي استمداد أسباب متفرّقه هست به حسب اختلاف أحوال ؛ وآن أسباب يا جسماني است ويا نفساني .
وجسماني آن از قبيل مزاج بدن كه اگر در فطرت وطبيعت بر حالت معتدله باشد ، روح نفساني كه در دماغ متولّد مىگردد ، از كدورت مزاجى صاف خواهد بود ؛ ودر اين صورت ، فكر وتوجّه به جناب قدس نيكوتر مىباشد واگر قوّت نفس وشرف آن به آن منضمّ گردد ، استعداد حصول مطالب ممكنة الحصول قوىّ مىگردد .
واز اينجاست كه صوم ورياضاتى كه معدّل مزاج باشد ، معين بر استجابت دعا مىگردد ؛ ومثل مواضع معظّمه مانند بيت اللّه كه زيارة آن با اعتقاد به اينكه اين خانهء خداست وعبادت در آن بنده را به خدا نزديك مىگرداند وموجب نجات مىگردد ، در نفس هيئت استعدادية احداث مىنمايد كه به آن توجّه به سوى مطلوب قوىّ مىشود ؛ وهمچنين مواضعى كه أبدان زائر ومزور در آن جمع گردد ودر اوقاتى كه براي نفس خشوع واقشعرار وهيبتي حاصل گردد ، البتّه در آن حالت صفاى نفس بيشتر وجمعيّت خاطر شديدتر واستعداد نفوس قوىّتر خواهد بود ؛
و
اشراق هياكل النور لكشف ظلمات شواكل الغرور — صفحة مقدمه 86
مساهمون: غياث الدين منصور دشتكي شيرازي
صمقدمه ٨٦