تا وقتي كه آن منفسخ گردد .
وقريب به اين است آنچه شيخ غزالى در بعضي از كتب خود ايراد نموده است كه لذّات محسوسهء موعودهء جنّت را از قبيل نكاح واكل ، تصديق نمودن به آنها واجب است . زيرا كه ممكن است ؛ ولذّات بر سه قسم است : حسّيه وخباليه وعقلية .
ومعنى لذّت حسّى ظاهر است وامكان آن در آن عالم ، مثل امكان آن است در اين عالم . زيرا بعد از ردّ روح به بدن وقيام برهان بر امكان آن ، آن را در تحت امكان مىآورد .
ولذّت خيالي مثل لذّت خواب ديدن است . اين قدر هست كه لذّت خواب ديدن به جهت آنكه زود منقطع مىگردد ، حقير شمرده مىشود واگر دائمي مىبود ، فرقى در ميان لذّت حسّى وخيالي نبود . زيرا كه التذاذ انسان به صورت از رهگذر انطباع آن در خيال است ، نه از حيثيت وجود آن در خارج ؛ واگر در خارج يافت شود ودر خيال منطبع نگردد ، هيچ لذّت از آن حاصل نمىشود ؛ واگر در خيال نماند ودر خارج معدوم شود ، لذّت آن باقي خواهد ماند .
وامّا لذّات عقلية : پس بدان كه اين لذّات حسّيه امثلهء آنهايند ؛ وعقليات منقسم به أنواع مختلفهء بسيار مىشود مثل حسّيات . پس هر يك از آنها مثال يكى از اينها خواهد بود از آنجا كه رتبهء آن در عقليات مساوى رتبهء اوست در حسّيات .
ومؤلّف گفته است كه امثلهء وجود حسّى در تأويلات بسيار است ودو مثال از آن مذكور مىشود :
يكى قول رسول خدا - صلّى اللّه عليه وآله - كه فرمود : « يؤتى بالموت يوم القيامة على صورة كبش ؛ فيذبح بين الجنّة والنار » يعنى : « در روز قيامت ، مرگ را مىآورند به صورت كبش وآن را در ميان بهشت ودوزخ ذبح مىنمايند » وهر كه بر أو معلوم
اشراق هياكل النور لكشف ظلمات شواكل الغرور — صفحة مقدمه 73
مساهمون: غياث الدين منصور دشتكي شيرازي
صمقدمه ٧٣