الحقّ نام مىبرد كه گمان مىكنيم به ترتيب ، همان رسالههاى المشارق والردّ على الزوراء باشند . « 1 »
9 . دشتكى به روايت اشكورى
حاكم الحكماء وغوث العلماء ، أمير غياث الدين منصور الشيرازي : منشأ أو ووالدش شيراز است ؛ ومدّتى نزد والد ماجد خود ، صدر العلماء المحقّقين به تكميل علوم نظريّه وفنون فلسفيّه اشتغال داشت ودر فنون علوم به مرتبهء أعلى رسيد ؛ ومؤلّفات شريفهء كثيرة المنافع در علوم ومعارف دارد كه مشحون است به تحقيقات ولطائف . از آن جمله شرح هياكل النور است وديگر كتاب مرآة الحقائق است ودر آن كتاب مىگويد كه بساطت ووحدت مبدأ اوّل در نزد ازدياد تركيب وكثرت معلولات ازدياد مىپذيرد .
ومؤلّف در شرح اين عبارت گفته است كه هرگاه محقّق شد كه معنى وحدت در واحد حقّ ، محض سلب كثرت است از ذات أو از هر جهت ؛ ومعلوم گرديد كه تعيّن وتحصّل سلوب صورت نمىگيرد مگر نزد تعيّن مسلوب عنه ومسلوبات جميعا ، سرّ اين گفتار منكشف مىگردد .
ومعلّم اوّل در ميمر هشتم از كتاب اثولوجيا گفته است كه مشتاقيم به اينكه بدانيم آنچه را كه حكماى متقدّمان سخن در آن بسيار گفتهاند ومضطرب شدهاند وآن اين است كه واحد محض كه به هيچ وجه كثرت را در أو راهى نيست ، چگونه ابداع اشياى كثيره مىفرمايد بدون آنكه از وحدانيّت خود بيرون رود ومتكثّر گردد ، بلكه وحدانيّت أو نزد ابداع كثرت اشدّ مىشود . اگر اضافه نماييم اشيا را به واحدى كه هيچ كثرت در أو نباشد ؛ پس ما اين مسئله را بيان مىكنيم . امّا در اوّل به درگاه بارى
هامش
( 1 ) . ر . ك : الأعلام ، ج 7 ، ص 304 .