مناظرات ونتائج آنها مطلع بوده است . أو مىگويد كه عامري « از ياران بغدادي ما رنج فراوانى تحمل كرد وبدخويى وتندى اخلاق بغداديان وخودرأيى ايشان در برابر هر دانشمندى كه از خارج بغداد بدانجا آمده باشد ، معروف است . » « 91 »
ترديد نيست كه پيروزى عامري بر سيرافى وديگران وسختگيرى أو بر ايشان ، موجب بروز كينه وكراهيت در فلاسفهء بغداد نسبت به عامري شد وگواهى توحيدي بر اين دشمنى وخشم ياران ودوستان خود با طبيعت بشرى سازگارى دارد ونمىتوان از كساني كه در مناظره شكست خوردهاند - آن هم در حضور أبو الفتح ذو الكفايتين ، پسر ابن عميد وزير - رفتارى جز اين انتظار داشت .
گواهى توحيدي در اين مورد با سخنان شخص أبو الحسن عامري در بازگشت از بغداد كه راوي آن نيز توحيدي است سازگارى تمام دارد ، وقتي از أو پرسيدند : « مردم آن شهر را چگونه يا فتى ؟ گفت : ايشان را مردمانى ديدم به ظاهر خوش ادا با لباس وظاهري آراسته وجلوهاى خوشايند ، ليكن در پس اين ظاهر حماقتى غالب ومحبّتى دروغين وتحقير أهل خراسان وديگر شهرها . وبهترين حال براي انسان آن است كه داراى طينت مشرقى باشد وصورت عراقي ، در آن صورت جامع متانت خراسان وظرافت عراق خواهد بود . . . وأبو الحسن دلى پر درد از مردم عراق داشت ، زيرا آنها در مورد أو همه گونه پيمان شكنى وبىحرمتى وبىانصافى را روا داشتند . » « 92 »
از اين سخن پيداست كه عامري معتقد بود مصاحبان وى در بغداد ، نسبت به أو به ديدهء مودّت ننگريسته ، وأهل خراسان را به چشم حقارت مىديدهاند . از اين رو بر أو تاختهاند ودر مجالس تا توانستهاند خاطر أو را آزردهاند . براي آنكه حقيقت اين مطلب روشن شود به گواهى ديگرى از كتاب منتخب صوان الحكمة كه نويسندهء آن يا شخص أبو سليمان منطقي است ويا كاتبى ديگر كه كتاب مفصّل أو را به صورت منتخب درآورده است . اما به هر حال ، متن گواهى از سجستانى است كه چگونگى رفتار بغداديان را با أبو الحسن عامري از ياران خود شنيده است ومىگويد : « در حق أو انصاف را زير پا گذاشتند » وچون كردار بغداديان عادلانه وانساني نبود ، عامري با دلى پر درد ايشان را ترك گفت .
عامري اندوهگين نبود ، زيرا در مناظره فائق آمده بود ، بلكه از رفتار غير دوستانهء ايشان كه با خوى فلاسفه سازگارى ندارد رنجيده خاطر بود ، وهنگامى كه محيط علمي دوستانه نباشد
هامش
( 91 ) . أبو حيان توحيدي ، المقابسات ، ص 353 .
( 92 ) . أبو سليمان سجستانى ، منتخب صوان الحكمة ، ص 129 .