از آنچه گذشت معلوم شد كه عامريان بسيارى پس از فتح بلاد إيران به خراسان وما وراء النهر مهاجرت كرده ، در شهرهاى مختلف آن سكونت يافتهاند ودر طي قرون ، فقها وقضات وشعراى متعدّدى از ايشان در شهرهاى بخارا وسمرقند ونسف وچاچ ومرو واسترآباد وبلخ ونيشابور ظهور كردهاند واز جملهء اين مردان يكى أبو الحسن عامري است كه در نيشابور تولد يافته ودر بخارا به شهرت رسيد وآوازهء نام أو به نيشابور وبغداد ورى وديگر بلاد نيز رسيده است .
عامري ومذهب أبو حنيفة .
از نام عامريان فقيه كه ذكرشان گذشت مىتوان دانست كه به احتمال قوى از پيروان امام أبو حنيفة بودهاند ودر حقيقت عامريان تنها حنفيان خراسان نبودهاند بلكه مذهب غالب در آن إقليم حنفي بوده است ، زيرا مقدسي گويد : « سواد أعظم مسلمين بر چهار مذهب است : أصحاب أبو حنيفة در مشرق وأصحاب شافعي در چاچ ونيشابور ومالكيه در مغرب وحنابله در شام . . . وبقيهء أقاليم آميختهاى از أهل مذاهب مختلف . » « 24 »
سپس دربارهء خراسان گويد : « در إقليم خراسان مذهب حنفي غالب است جز در سرزمين چاچ ونسا وسواد بخارا . . . كه شافعىاند وبيشتر مردم نيشابور نيز شافعىاند « 25 » ودر آنجا عدهاى نيز از طرفداران مذهب أبو حنيفهاند كه از آن جمله يكى « محمد بن أحمد بن عبد الله حاكم شهير است كه روزگارى قاضى بخارا بود وداراى تأليفاتى در مذهب حنفي ومشهورترين كتاب أو الكافي است كه امام سرخسى آن را در كتاب خود به نام المبسوط شرح كرده ؛ وى در 344 ه وفات يافته است . » « 26 »
از آنجا كه أبو الحسن عامري منسوب به نيشابور بوده است وكسى را به جايى نسبت نمىدهند مگر آنكه در سرزمين ديگرى سكونت داشته باشد ، بنا بر اين ترديدى در اين نمىماند كه أو از عامريان نيشابور است ، در آنجا تولّد وپرورش يافته ، ليكن أقامت أو در آنجا چندان زياد نبوده است ، چون نيشابور را رها كرده وبه بلخ رفته وتا مدّتها بعد بدانجا برنگشته است .
واگر بپذيريم كه انسان مذهب را از پدر مىگيرد ، آنگاه بايد مذهب أبو الحسن را حنفي بدانيم واگر بگوييم كه مذهب هر كس أصولا مذهب غالب وشايع اجتماع اوست در آن صورت نيز عامري بايد حنفي باشد . « 27 » أبو الحسن در بلخ تحصيل دانش كرد وبلخ مركز حنفيان
هامش
( 24 ) . مقدسي ، أحسن التقاسيم ، ص 39 .
( 25 ) . همان ، ص 323 .
( 26 ) . محمد محروس عبد اللطيف المدرّس ، مشايخ بلخ من الحنفية ، الدار العربية للطباعة ، بغداد ، 1978 ، ص 93 .
( 27 ) نويسنده در چند سطر پيش از قول مقدسي مذهب مردم نيشابور را أغلب شافعي ذكر كرد واگر عامري در حدود هجده سالگى به بلخ نزد أبو زيد بلخى رفته باشد كه وى مذهب امامي زيدي داشته ، قاعدة عامري بايد در مذهب نيز پيرو أستاذ باشد . - م .