شرح أحوال أبو الحسن عامري
أبو الحسن عامري در آغاز قرن چهارم هجرى در شهر نيشابور در يك خانوادهء أصيل وبا ديانت وبزرگوار متولّد گرديد ، منزل پدرش ، أبو ذر فقيه ، در كوى أبو ذر قرار داشت كه به نام خود أو « سكّة أبى ذر » « 1 » ناميده مىشد . از خاندان عامريان در دو قرن سوم وچهارم هجرى عدهء نسبة زيادى را در نيشابور مىشناسيم كه أغلب از أدبا وفقها وأهل حديث بودهاند ويكى از ايشان به نام عقيل بن عمرو چند بار منصب والى نيشابور داشته است . « 2 »
أبو الحسن عامري دورهء مقدماتى علوم را در نيشابور گذراند ودر خانوادهاى أهل دانش ودين وپدرى فقيه تربيت اسلامى يافت وبا سيرهء نبوي وتفسير وفقه چنان كه بايد آشنا شد ، ودر حدود هجده سالگى به شامستيان ، يكى از قصبات بلخ رفت ودر آنجا نزد أبو زيد بلخى به كسب دانش پرداخت « 3 » ؛ واين گزارش نويسندهء منتخب صوان الحكمة است . « 4 » از آنجا كه أبو زيد بلخى أديب وفيلسوف ومتكلّم بود كتابهاى زيادى در تفسير قرآن وأصول دين وعلم نجوم وسياست تأليف كرد . أو داعى وحدت شريعت وفلسفه بود . از سوى ديگر ، مىبينيم كه أبو الحسن عامري نيز داراى تأليفاتى است كه غالبا از حيث موضوع وعنوان مشابه مكتوبات أبو زيد است وبه كرّات از وى نقل قول كرده وأو هم از داعيان وحدت فلسفه ودين بوده است . بنا بر اين ، به يقين مىدانيم كه فلسفه وانديشهء عامري وگرايشهاى علمي أو اثر تعليمات أبو زيد بلخى است .
بديهي است كه عامري نزد أبو زيد يك سال ودو سال درس نخوانده ، زيرا بنا بر اعتقاد ما اين مدّت براي مطالعهء فلسفه واخذ كامل آن كفايت نمىكند ، آن هم در حدى كه حتى نام كتابهاى أستاذ را بر كتابهاى خود بگذارد . فرض ما بر اين است كه عامري بيش از سه سال نزد بلخى تلمّذ كرده است ، حال اگر أبو زيد بلخى در سال 322 ه در گذشته باشد « 5 » عامري بايد
هامش
( 1 ) . ناجى معروف ، عروبة العلماء ، ص 349 .
( 2 ) . همو ، عروبة العلماء المنسوبين إلى البلدان الأعجمية في خراسان ، ج 1 ، چ 1 ، منشورات وزارة الاعلام ، بغداد ، 1976 ، ص 169 .
( 3 ) . معروف است كه بلخى در محل تولد خود به كار معلمي اشتغال داشته است ( ايوار ، « البلخي » ، در دائرة المعارف الاسلامية ، ج 7 ، ص 556 ) .
( 4 ) . أبو سليمان منطقي سجستانى ، منتخب صوان الحكمة ، ص 127 .
( 5 ) . ياقوت حموى ( شهاب الدين أبو عبد الله ، ياقوت بن عبد الله الحموي الرومي ) ، معجم الأدباء ، چ 2 ، ج 1 ، به كوشش د .
س . مارگوليوث ، مطبعة هندية بالموسكى ، قاهره ، 1923 ، ص 141 .