( 322 - 297 ه ) « در سال 307 « 226 » فرماني صادر كرد وطىّ آن أبو سعيد شعرانى را جهت دعوت به خراسان اعزام داشت وأو دعوت خود را به نام تشيع انجام داد وبدين تمويه مردم بسيارى را فريب داد . پس از مرگ أو أمير حسين مرورودى جانشين أو در دعوت شد . » « 227 »
از روايات أخير چنين برداشت مىشود كه أبو سعيد شعرانى در 307 ه به نيشابور آمده وآنجا را مركز دعوت إسماعيلي ساخته وأمير حسين « 228 » را بدان مذهب درآورده است . قول بغدادي نيز اين نتيجة را تأييد مىكند كه گويد : « در نيشابور شخصي به دعوت اسماعيليه برخاست كه أو را شعرانى مىناميدند . . . أو حسين بن علي مرورودى را بدان مذهب درآورد . » « 229 » ليكن پيش از اين معلوم شد كه حسين مرورودى را غياث خليفهء خلف داعى رى دعوت كرد وأو پذيرفت . آيا مىتوان آن دو را يك شخص دانست ، يا داعى رى وداعى نيشابور دو تن بودهاند ؟ چنان كه از يك سو گفته مىشود كه نخستين داعى اسماعيليه أبو عبد الله خادم است واز سوى ديگر مىگويند كه خلف حلاج اولين داعى است كه از طرف عبد الله بن ميمون قدّاح به رى فرستاده شد . آيا مىتوانيم دو شخصيت خلف وأبو عبد الله را نيز يكى بدانيم ؟
خلف را قدّاح فرستاده بود وأو غياث را پس از خود براي دعوت معين كرد . امّا أبو عبد اللّه خادم وأبو سعيد شعرانى را عبيد الله مهدى اعزام داشت . بدين صورت ما در برابر شخصيتهاى گوناگون قرار داريم . مىدانيم كه دعوت رى به دست دعاة قدّاح ( خلف وغياث ) بود ودر نيشابور به دست داعيان مهدى ( أبو عبد الله خادم وشعرانى ) . وشعرانى در عهد حكومت أبو بكر بن محتاج چغانى كشته شد . « 230 » خلط در تعيين شخصيت آن داعى كه حسين بن علي مرورودى را به مذهب إسماعيلي دعوت كرد نبايد موجب خلط بين حسين بن علي والى هرات وأحمد بن علي أمير رى گردد كه أبو حاتم أو را به آن مذهب درآورد .
پس از غياث رياست دعوت رى به عهدهء أبو جعفر نامى بود ويكى از نواب أو ، أبو حاتم كينتى « 231 » ، كوشيد أبو جعفر را كنار بگذارد ودعوت رى را به دست بگيرد . « 232 » أبو حاتم در پراكندن داعيان سعى بليغ داشت « وسرانجام أحمد بن علي ، أمير رى دعوت أو را پذيرفت
و
هامش
( 226 ) . در أصل : « ثمانين » ، ودر نسخهء ديگر « وثلاثين » ، وهر دو اشتباه است . ابن نديم ، الفهرست ، ص 239 .
( 227 ) . در أصل : « ثمانين » ، ودر نسخهء ديگر « وثلاثين » ، وهر دو اشتباه است . ابن نديم ، الفهرست ، ص 239 .
( 228 ) . بغدادي ، الفرق بين الفرق ، ص 283 .
( 229 ) . بغدادي ، الفرق بين الفرق ، ص 283 .
( 230 ) . همان ، ص 283 .
( 231 ) . نظام الملك ، سياست نامه ، ص 236 . [ / 235 ] . مؤلف لسان الميزان گويد : أو أبو حاتم محمد بن حمدان ليثى ورسنانى رازي است ( ش 523 ) .
( 232 ) . شتيرن ، « أبو حاتم الرازي » ، دائرة المعارف الاسلامية ، ج 1 ، ص 444 .