از نويسندگان بزرگ بخارا « يكى أبو نصر هزيمى معافى بن هزيم ، أديب وشاعر ابيورد است كه كتابي به نام محاسن الشعر وكتابي به نام احاسن المحاسن دارد » در عهد أمير عبد الملك بن نوح ، « مدتي طولانى در بخارا أقامت داشت وبه فضلا ورؤساى آن ديار خدمت مىكرد » . « 144 »
ديگرى « أبو القاسم دينورى ، عبد الله بن عبد الرحمن است ، از بزرگان أدب وقلم وأهل ديوان خراسان ، كه در فنون أدب بيش از سى كتاب ورساله نوشته است » . « 145 » ديگرى « أبو إسحاق إبراهيم بن علي فارسي است ، از بزرگان علم لغت ونحو ، كه به بخارا رفت ومورد اكرام قرار گرفت وفرزندان رؤسا وأهل ديوان نزد أو درس خواندند » « 146 » آخرين كس از گروه أدبا ونويسندگان كه در اينجا نام مىبريم ، أبو على محمد بن عيسى دامغانى است كه در نيكو نوشتن خط وبلاغت وانشاء وكتابت ضرب المثل بود ودر كار وزارت نيز موفق بود ؛ أو چند بار رياست ديوان ووزارت يافت وخود شعر مىگفت ، اما آشكار نمىكرد ؛ أو أدب دوست بود واديبپرور « 147 » ومدت پنجاه سال در خدمت سامانيان بود تا دربارهء أو اين شعر را گفتند :
وقالوا العزل للعمّال حيض * لحاه اللّه من حيض بغيض
فان يك هكذا فأبو على * من اللائي يئسن من المحيض
« 148 » حقيقت اين است كه بسيارى از دانشمندان وأهل أدب از كساني بودند كه به بخارا رفت وآمد داشتند ودر آنجا به شهرت رسيدند ، از جملهء ايشان : حسين بن علي مرورودى وكاتب أو محمد بن موسى حداد بلخى است .
وامّا در فقه وأصول ، از نامآوران بخارا ، أبو الفضل محمد بن عبيد الله تميمي بلعمى بخارى است كه در 329 ه وفات يافته است . وى از أهل بخارا ووزير إسماعيل بن أحمد سامانى بود .
أبو الفضل بلعمى به وسيلهء أو نامهاى به أبو سعيد سيرافى فرستاد و « در آن يكصد وبيست سؤال از قرآن وحديث مطرح كرد وميان أهل علم شهرت يافت . » « 149 » أو وزارت نصر بن أحمد را نيز داشت ودر 326 ه از وزارت كنار رفت واز جملهء مؤلّفات أو تلقيح البلاغة والمقالات را ذكر كردهاند . « 150 »
هامش
( 144 ) . ثعالبى ، يتيمة الدّهر ، ج 4 ، ص 129 .
( 145 ) . همان ، ص 136 .
( 146 ) . همان ، ص 150 .
( 147 ) . همان ، ص 143 .
( 148 ) . صفدى ( صلاح الدين خليل بن ايبك ) ، الوافي بالوفيات ، ج 4 ، به كوشش ديدرينگ ، المطبعة الهاشميه ، دمشق ، 1959 ، ص 304 .
( 149 ) . احمد امين ، ظهر الإسلام ، ج 1 ، ص 243 - 242 .
( 150 ) . ناجى معروف ، عروبة العلماء المنسوبين إلى البلدان الا عجمية في المشرق الاسلامي ، ج 1 ، مطبعة الشعب ، بغداد ، 1974 ، ص 361 - 360 .