داشت « 38 » وچون ابن عميد خراساني بود دانشمندان وفيلسوفان خراساني در هر فرصت مناسب به سوى أو روى مىآوردند تا از توجه وحمايت أو برخوردار گردند . از اين رو أبو الحسن عامري هنگامى كه نزد أو مىآيد ، چنين مىگويد : « من از خراسان نزد تو آمدهام تا علم حيل وجر ثقيل را از تو بياموزم . » « 39 » ابن عميد در سال 328 ه به وزارت ركن الدولة رسيد « 40 » ودر شهرهاى ارجان ورى در اين مقام بود « 41 » وبنا بر گفتهء ابن هلال وفات أو در 359 ه « 42 » ودر شهر همدان اتفاق افتاد . « 43 »
مقدسي رى را در عصر مورد نظر ما چنين وصف مىكند : « شهري است با شكوه ، زيبا ، وبا مفاخر بسيار ، دانشمندان آن همه از بزرگان وسرورانند ، در آن شهر مجالس علم ومدارس فراوان است ، يكى از مايههاى فخر ومباهات اسلام واز شهرهاى مهم است ودر آن مشايخ بزرگ وشخصيتهاى جليل القدر مىزيند ، كتابخانهاى جديد التأسيس دارد كه كتابهاى آن چندان زياد نيست . « 44 » وآن را صاحب [ بن عبّاد ] بنيان گذاشت . . . » أو در شرح مذاهب فقهى وكلامي رايج در آن شهر گويد : « در رى غلبه با پيروان مذهب حنفي است كه از نجّاريهاند ، حنبليها نيز در آن شهر آوازهاى دارند . « 45 » سپس دربارهء منازعات مذهبي ساكنان شهر وتعصبات ايشان سخن مىگويد ، « 46 » ودر اين مورد جا دارد از ماجراى متكلم أصولي معروف أبو بكر بن فورك ياد كنيم كه از حاميان كلام اشعرى بود و « در رى با مخالفت وآزار مردم مواجه گرديد وسرانجام تحت فشار معتزله راهى نيشابور شد ودر آن شهر براي أو مدرسهاى ساختند تا در آن تدريس نمايد . » « 47 » بديهي است كه ميان اين ماجرا با وزير معروف آل بويه يعنى صاحب
هامش
( 38 ) . تسترشتين ، « ابن العميد » ، ص 354 .
( 39 ) . أبو حيان توحيدي ( علي بن محمد بن عباس ) ، مثالب الوزيرين ، به كوشش إبراهيم الكيلاني ، دار الفكر ، دمشق ، 1961 ، ص 227 .
( 40 ) . ابن خلكان ، وفيات الأعيان ، ج 5 ، ص 104 .
( 41 ) . همان ، ج 2 ، به كوشش احسان عباس ، دار الثقافة ، بيروت ، 1968 ، ص 348 . گويد : « أرجان ، وبها أبو الفضل ابن العميد وزير ركن الدولة بن بويه » .
( 42 ) . همان ، ج 5 ، ص 109 .
( 43 ) . ابن أثير ، الكامل ، مجلد 7 ، ص 317 .
( 44 ) . المقدسي ( شمس أبو عبد الله محمد بن أحمد بن أبي بكر البناء ) ، أحسن التقاسيم في معرفة الأقاليم ، به كوشش م . ى .
دوخويه ، چ 2 . ا . ى . بريل ، 1906 ، كتابخانهء خياط ، چاپ افست بيروت ، بىتا ، ص 390 .
( 45 ) . همان ، ص 395 .
( 46 ) . همان ، ص 391 .
( 47 ) . احمد امين ، ظهر الإسلام ، ج 1 ، انتشارات خلف ، قاهره ، 1958 ، ص 64 .