تأثير يك سبب يا يك نوع واحد از أسباب ، ايجاد نمىگردد . أسباب فعل يا با آن متحد است يا مباين ، وگاه ذاتي است وگاه عرضى ونسبت فعل با هر يك از أسباب مذكور جدا از ديگرى است وبا نسبت ديگر اشتراكي ندارد واين گونه تصور علمي از جهان تصورى پوياست .
4 . جهات فعل .
فيلسوف عامري پس از بحث دربارهء أسباب فعل وپيش از بحث دربارهء قواى فعل به بررسى جهات فعل پرداخته است . اگر توجه كنيم كه فعل نتيجهء هماهنگى أسباب ونيروهاست ، خواهيم دانست كه سخن از جهات فعل ، جز يادآورى يك گروه ديگر از عوامل ارزشى در كنار أسباب وقواى مادي تكوين دهندهء فعل نيست .
عامري گويد كه فعل يا ذاتي است ويا إضافي . ذاتي است هرگاه آن را تنها از حيث ذات در نظر بگيريم . يعنى از آن جهت كه حركات گوناگونى است با ترتيب ونظام خاصّى ، ومضاف است هرگاه آن را به چيز ديگرى نسبت دهيم . پس هنگامى كه مىگوييم : « احمد كتاب سعيد را گرفت » وصف موضوعي فعل را در نظر مىگيريم ، اما وقتي مىگوييم كه « احمد مال سعيد را سرقت كرد » ، در مقابل يك وصف إضافي قرار داريم كه جنبهء ارزشى موضوع را معلوم مىدارد .
5 . قواى فعل .
فعل از جهت هستى وچگونگى متوقف « بر تأثير دو نيروى متباين است ، يكى نيرويى كه فعل از آن صدور مىيابد ، وآن را نيروى فعاله مىناميم وديگرى نيرويى كه فعل بدان واقع مىشود ، يعنى آن را مىپذيرد وآن را نيروى انفعالى مىناميم . » عامري بر آن است كه هر نيرويى داراى ويژگيهايى است كه تنها يك نوع خاصّ فعل را ايجاد مىكند .
همچنان كه هر عنصرى داراى ويژگيهايى است كه تنها پذيرندهء يك نوع خاص از افعال است .
وبنا بر اين « نيروى شهوانى براي ابراز شجاعت صلاحيت ندارد ونيروى غضبى براي ابراز نطق » ؛ و « نيروى محبت براي پذيرش كتابت شايسته نيست وجوهر آب براي بستهبندى با ريسمان مناسب نيست . » از اين مطلب ، فيلسوف نتيجهگيرى مىكند كه مناسباتى ذاتي بين علل فاعلى وعلل عنصرى وجود دارد واز طريق همين مناسبتهاست كه ما مىتوانيم موجودات را به واجب وممكن وممتنع تقسيم كنيم تا آنكه تصور عقلي منظم منطقي از روابط موجودات عالم داشته باشيم .
6 . أسباب ذاتي وعرضى فعل .
عامري گويد : « فعل گاهى داراى أسباب ذاتي است وتعلّق آن بدان أسباب ضروري است وگاه داراى أسباب اتفاقي است . ليكن تعلق فعل بدان نيز ضروري است » . مثال دستهء أول ، أسباب مادي وصوري وفاعلى وغايى است كه أرسطو از آنها سخن گفته است اما أسباب اتفاقي به حصر در نمىآيد واحاطه بر آن ممكن نيست .
بنا بر اين عاقل نبايد بر آنها اعتماد كند وچيزى بدانها استناد دهد .
7 . أنواع فعل .
عامري افعال را از جهت ارتباط با نيروهايى كه فعل از آنها صادر مىشود ،