مدعى بود فلسفه پشتوانهء شريعت وشريعت همانند فلسفه است . وهر يك از اين دو پشتيبان ديگرى است ويكى مادر است وديگرى دايه ، وأبو تمام نيشابورى نيز همين روش را داشته است واين انديشهء اصلى عامري است . از اين رو از جايى به جايى گريزان است وبر جان خويش ترسان وهر لحظه در معرض قتل ، گاه به درگاه ابن عميد پناه مىبرد وگاه به سپهسالار نيشابور ، وگاه به عامهء مردم ، وبا اين همه متهم به الحاد واعتقاد به قدم عالم وأمثال اين هذيانات است . » « 93 »
على رياضى نويسندهء صحائف اللطائف ( متوفى 882 ه ) برخى از أقوال عامري را نقل كرده است . از جمله گويد : « أبو الحسن محمد عامري گويد : علم دو گونه است يكى ديني كه وصول بدان از طريق وحى است وبواسطهء أنبيا ( ع ) حاصل مىشود وديگرى حكمي كه مستخرج از حكم عقل است وتوسط حكماء به دست مىآيد » . به همين سان در رسالة التوحيد مير نظام الدين احمد آمده است : « أبو الحسن عامري در يكى از رسالههاى خود گويد : . . . سپس گفتند : اگر برخى موجودات با برخى ديگر ارتباط حقيقي ونظم حكمي نداشتند نظام هستى بر يك مبدع واحد محض دلالت نمىداشت ، ليكن أحوال موجودات در پيوند با يكديگر شباهت نزديك دارد به دو گاوى كه براي شخم زدن زمين در كشتزارها به خيش مىبندند كه هماهنگ عمل مىكنند . » « 94 »
آثار عامري تا كنون در كتابخانههاى شرق وغرب در نسخههاى خطى همچنان پراكنده مانده است وبجز دو كتاب الاعلام بمناقب الإسلام والأمد على الأبد « 95 » كه چاپ انتقادى شده وكتاب السعادة والاسعاد كه به صورت خطى افست گرديده ، بقيه به حال خود باقي است وتحقيقاتى دربارهء عامري در شرق وغرب صورت گرفته است . « 96 »
هامش
( 93 ) . توحيدي ، الامتاع والمؤانسة ، ج 2 ، ص 15 .
( 94 ) . على رياضى ، صحائف اللطائف ، نسخهء خطى مجلس ، تهران ، به شمارهء 1061 ، ص 413 . ما اين مطلب را از مقالهء أستاذ مجتبى مينوى ، « از خزائن تركيه » ، در مجلهء دانشكدهء أدبيات ، شمارهء 4 ، سال سوّم ، 1957 ، ص 75 ، اخذ كردهايم .
( 95 ) . اورت . ك . روسن به تصحيح اين كتاب پرداخت ومؤسسهء مطالعات اسلامى دانشگاه مكگيل ( شعبهء تهران ) ودار الكندي ، آن را در سال 1979 ، در بيروت به چاپ رساندند .
( 96 ) . از ميان اين بررسىها وتحقيقات :( a ) Rosenthal ( Franz ) , « State and Religion According to Abul - Hasan Al - Amiri , in Islamic Quarterly , April 1956 . pp . 42 - 52 .( b ) Arbery ( A . J . ) , « An Arabic Treatise on Politics » , in Islamic Quarterly , 1955 , pp . 9 - 22 . ( c ) Turker ( Mubahat ) , « Al - Amiri Et les Fragmants des commentaires des categories d'Aristote » , in Arastirma , Vol , 3 , 1965 , pp . 77 - 122. ودر مطالعات وتحقيقات عربى ، برجستهترين آنها رسالهء دكترى احمد عبد الحميد غراب است دربارهء عامري ، در دانشگاه لندن ، نيز رجوع شود به مقالهء أو با عنوان « مفهوم الثقافة الاسلامية عند أبى الحسن العامري » در المجلة ، ژوئيهء 1967 ، ص 209 .