چهل سالگى يا در چهل سالگى است ، ليكن نيروى نفس پس از آن بيشتر از پيش مىشود . . .
اما اينكه پنداشته مىشود نفس معقولات خود را در هنگام ضعف پيرى فراموش مىكند ، گمانى نابجاست . » « 80 »
گذشته از آنچه ذكر شد در نوشتههاى ابن سينا مطالب فراوانى وجود دارد كه مرجع اصلى آن جز تأليفات عامري نيست وما از پژوهندگان دعوت مىكنيم كه در اين مسأله تعمق بيشتر نمايند ومتن تأليفات اين دو فيلسوف را با دقّت مقايسه نمايند . اينجا به ذكر يك مثال ديگر اكتفا مىكنيم . ابن سينا استدلال كرده است كه تعقل ارتباطي با بدن ندارد وگويد : « قواى دراكه به سبب انطباع صور در آلات آن بر اثر ادامهء عمل كند مىشود ، زيرا آلات بر اثر حركت ودوام آن فرسوده مىگردد ومزاج آن تباهى مىگيرد وأمور بسيار قوى كه ادراك آن دشوار باشد آلات را از كار مىاندازد وتباه مىكند چنان كه پس از آن مدركات ضعيفتر را نيز درك نتواند كرد . چنان كه در حسّ مشاهده مىكنيم كه وقتي حس امر پر قوّتى را درك كند پس از آن ضعيفتر را درك نمىكند . مثلا كسى كه نور بسيار قوى را با چشم ببيند بلا فاصله پس از آن نور ضعيف را نمىتواند ديد . وهر كس شيرينى شديدي را بچشد پس از آن طعم شيرينى اندك را درك نمىكند . اما اين در مورد نيروى عقل ، برعكس است ، زيرا هر كس عقل خود را به تعقل أمور قوىتر به كار گيرد أمور ضعيفتر را پس از آن بهتر تعقل خواهد كرد وادامهء عمل تعقل نيز موجب قوت بيشتر عقل وسهولت ادراك آن خواهد شد . » « 81 »
خواننده به آسانى مىتواند ديد كه اين مطالب از نظر انديشه وحتى بعضي از ألفاظ عينا از عامري گرفته شده واز كتاب الأمد على الأبد أو كه در عصر ابن سينا بسيار مشهور ودر همه جا در دسترس بود . عامري گويد : « . . . اگر در ما قوّهء شناخت حقايق موجودات جز روح حسى نبود ، معقولات يقيني بسيار قوى حسّ را از ادراك آنچه ضعيف است ناتوان مىساخت ، مثلا امر محسوسى كه در زيبايى در مرتبهء بلندى قرار دارد موجب مىشود كه ما آنچه در حسن از آن كممايهتر است ديگر جزو مستحسنات به شمار نياوريم ، وطعم بسيار شيرين . . . اما در مورد معقولات كار برعكس اين است ، متصورات عقلي قواى ما را در تصوّر آنچه مادون آن است نيرومندتر مىكند . بنا بر اين محل صور عقلي با محلّ موهومات حسى يكى نيست ، بلكه آن جوهري ديگر وغير جسماني است . » « 82 »
هامش
( 80 ) . أبو على ابن سينا ، ابن سينا والنفس البشرية ، به كوشش البير نصرى نادر ، چ 1 ، منشورات عويدات ، 1960 ، ص 82 - 81 .
( 81 ) . ابن سينا والنفس البشرية ، ص 81 .
( 82 ) . عامري ، الأمد على الأبد ، ص 145 .