سرزمينهاى واقع در شرق عراق در آن روزگار تحت سلطهء آل بويه ودودمان سامانى بود ، فارس در دست عماد الدولة ورى وأصفهان وجبال در دست ركن الدولة بود وخراسان وما وراء النهر در دست نصر بن أحمد سامانى « 1 » كه در 293 ه متولد گرديد ودر هشت سالگى به سلطنت رسيد . از مشهورترين شهرهاى خراسان يكى نيشابور پايتخت آن است در شمال شرقي إيران وديگر بلخ وهرات كه در شمال أفغانستان واقعاند . در سال [ 107 / ] 725 ، أسد بن عبد الله القسري بلخ را پايتخت خراسان قرار داد واين امر دليل اهميت آن شهر در آن عصر است . نخشب ( نسف ) وبخارا كه از شهرهاى بزرگ ما وراء النهر به شمار مىآيند امروز از شهرهاى ولايت تركستاناند وبخارا پايتخت آن سرزمين در عصري است كه از آن سخن مىگوييم .
1 . وضع سياسي در رى
رى در اين روزگار تحت حكومت وشمگير برادر مرداويج بود تا اينكه نصر بن أحمد سامانى در سال 329 ه آن را تصرف كرد وبر قلمرو خويش افزود . « 2 » ليكن در 330 ه وشمگير دوباره رى را به تصرّف خويش درآورد « 3 » ودر همان سال ركن الدولة بويهى با وشمگير از در جنگ درآمد ورى را متصرف شد . « 4 »
از مسائل مهم وقابل توجه يكى اين است كه بعضي از افراد خاندان بويه در آن عصر در خدمت سامانيان بودهاند . از جمله عماد الدولة گويد : « روزگارى را در خدمت أمير نصر بن أحمد سامانى بودم » . « 5 » ودر آن زمان « أمير نصر بيست سأله بود » « 6 » از اين سخن معلوم مىشود كه وى در حوالي سال 313 ه يعنى كمتر از ده سال پيش از جلوس بر اريكهء قدرت در سال 322 ه در دستگاه سامانيان بوده است . « 7 »
هامش
( 1 ) . ابن الأثير الجزري ( عزّ الدين أبو الحسن علي بن أبي الكرم . . . متوفّى 630 ه ) الكامل في التاريخ ، مجلد 7 ، تصحيح محمد يوسف الدقاق ، چ 1 ، دار الكتب العلمية ، بيروت ، 1987 ، ص 123 .
( 2 ) . ابن أثير ، الكامل ، مجلد 7 ، ص 154 و 166 .
( 3 ) . همان ، ص 167 .
( 4 ) . همان جا .
( 5 ) . همان ، ص 231 .
( 6 ) . همان ، ص 231 .
( 7 ) . ابن كثير الدمشقي ( أبو الفداء ، إسماعيل بن عمر ) ، البداية والنهاية ، مجلد ششم ، ج 11 ، به كوشش احمد أبو ملحم وديگران ، چ 3 ، دار الكتب العلمية ، بيروت ، 1987 ، ص 235 . ابن كثير ، البداية والنهاية ، ج 11 .