ابرقلس نسبت داده است . » « 84 »
اكنون يك مشكل نگشوده مانده است : چه كسى اين كتاب را به زبان عربى برگردانده است ؟ عبد الرحمن بدوي گويد « به ظنّ غالب مترجم اين كتاب يكى از مترجمان بزرگ وتوانا در زبان عربى است كه إسحاق بن حنين يا أبو على عيسى بن زرعه بر همه رجحان دارند زيرا سبك نگارش به آثار اين دو بسيار نزديك است . » « 85 »
بدوي در مقام ردّ قول كساني كه الخير المحض را به ابن داود يهودي نسبت دادهاند گويد :
« حلّ مسائل لغوى متن از طريق تحليل ذهني به قدر ادلهء نقلي امكان پذير نيست وهر اندازه شخص در تحليل متون مهارت داشته باشد باز هم كار أو به يك خبر نقلي صحيح ويك سند تاريخي مورد اعتماد بستگى دارد ، واين نكتهاى است كه ما در طول ساليان دراز كار وتجربه آموختهايم وآن را از گرانبهاترين أصول روش تحقيق مىدانيم واز پژوهندگان مىخواهيم كه در مورد تشخيص متون ، در تحليلهاى ذهني زيادهروى نكنند وآن را تنها وسيلهء شناخت مآخذ يا نويسندهء حقيقي متون قرار ندهند ، بلكه اندكى درنگ كنند تا مدارك نقلي مورد اعتماد - كه هر روز بسيارى از آنها كشف مىشود - به دست آورند . » « 86 »
خلاصهء سخن اينكه دكتر بدوي بر آن است كه عبارت « الخير المحض » در أواخر قرن چهارم وأوايل قرن پنجم شناخته بوده وقديمترين نويسندهء عربى زبان كه از « كتاب الخير المحض » نام برده است وبرخى عبارات آن را بعينه در كتاب خود نقل كرده ، عبد اللطيف بن يوسف بغدادي است وأرجح آن است كه مترجم آن از يوناني به عربى إسحاق بن حنين يا عيسى بن زرعه باشد .
يكى از پژوهندگان معاصر غربى در مورد اين كتاب گفته است كه « كتاب عربى اصلى كه باردنهور
) Bardenhewer (
به همراه ترجمهء آلمانى آن به چاپ رسانده است ، نوشتهء يكى از مسلمانان در قرن نهم ميلادي است » « 87 » وشرقشناس آلمانى ، گرهارد اندرس بر آن است كه كتاب عناصر الثاؤلوجياى برقلس « دوبار به عربى ترجمه شده است ، يك بار به نام الايضاح في الخير المحض كه ترجمهء آن كامل نبوده ولفظ به لفظ با متن اصلى يوناني مطابقت نداشته ، بلكه تلخيصى همراه با إضافات ودستكاريهاى مترجم بوده است » . « 88 » و « ترجمهء ديگرى كه چند سال
هامش
( 84 ) . عبد الرحمن بدوي ، افلاطونية المحدثة عند العرب ، ص 30 .
( 85 ) . عبد الرحمن بدوي ، افلاطونية المحدثة عند العرب ، ص 30 .
( 86 ) . همان ، ص 10 .
( 87 ) .Dodds , E . R . , The Elements of Theology , the preface , p xxx.
( 88 ) . گرهارد اندرس ، مقتطعات من كتاب برقلس الأفلاطونى ( مبادئ الإلهيات ) ، مركز شرقشناسى آلمان ، المطبعة الكاثوليكية ، بيروت ، 1973 ، مقدمه ، ص ( ح ) .