هر چند أفكار مشتركى در آن كتاب وآثار فارابى از جمله عيون المسائل والسياسة المدنية والمدينة الفاضلة وجود دارد . سوم اينكه ، « مسلمانان كتاب عناصر الثاؤلوجيا نوشتهء برقلس را پيش از كتاب الخير المحض نمىشناختهاند وكتاب أخير هم در حدود أواسط قرن ششم هجرى ( دوازدهم ميلادي ) نوشته شده است ، بنا بر اين انتساب آن جز به ابن داود يهودي ، معروف به خوان اسپانيايى درست نيست » . « 80 »
دكتر عبد الرحمن بدوي در نقض اين سه مورد سخن گفته وبا استشهاد به عبارتى از ابن سينا دربارهء « الخير المحض » ، در إلهيات شفا ، مىگويد كه « عبارت « الخير المحض » دلالت بر خداوند واحد أول دارد واين صيغهء لفظي در فلسفهء اسلامى در أواخر قرن چهارم يا أوايل قرن پنجم هجرى شناخته شده ومتداول بوده است » « 81 » وبا ذكر قول ابن نديم در مورد كتاب الخير الأول نوشتهء برقلس - با توجه به اينكه الفهرست را در سال 377 / 987 نوشته است - اثبات مىكند كه كتاب مذكور در قرن چهارم هجرى براي مسلمانان كتابي آشنا بوده است .
اما كتاب عناصر الثاؤلوجيا كه مأخذ اصلى كتاب الخير المحض است ، از نظر همهء پژوهندگان ، هيچ مدركى وجود ندارد كه ثابت كند ، هيچ گاه به زبان عربى ترجمه شده باشد واز آن سو نيز هيچ دليلي وجود ندارد كه ثابت كند ترجمه نشده است وبا اينكه فارابى وابن سينا از روح اين كتاب متأثر بودهاند هيچ يك از ايشان ذكرى از آن ونويسندهاش نكردهاند .
« قديمترين مدرك عربى كه از اين كتاب نام برده است - تا آنجا كه تا كنون مىدانيم - واز آن فصول وعباراتى با حفظ عين متن نقل كرده است ، از عبد اللطيف بن يوسف بغدادي است . » « 82 »
متنى كه عبد اللطيف بغدادي در آن از الخير المحض نقل كرده است كتاب في علم ما بعد الطبيعة نام دارد وبه همين نام در نسخهء خطى تيمور ( شمارهء 117 حكمة ، در « دار الكتب المصرية » در قاهره موجود است ) « 83 » » . بدوي از اين امر چنين استدلال مىكند كه كتاب نامبرده به زبان اسپانيايى نوشته نشده ويهوديى كه در دار الحرب مىزيسته وبه مذهب كاتوليكى در آمده وبه مقام اسقفى رسيده وكأرش ترجمه از عربى به لاتينى بوده است نويسندهء اين كتاب نيست . « 84 »
خلاصه اينكه : « كسى كه اين كتاب را از عناصر الثاؤلوجياى برقلس تلخيص كرده است يكى از شاگردان أو يا يكى از حكماى نو افلاطونى متأخر بوده است ، ليكن آن را به شخص
هامش
( 80 ) . عبد الرحمن بدوي ، افلاطونية المحدثة عند العرب ، ص 14 - 13 .
( 81 ) . همان ، ص 14 .
( 82 ) . همان ، ص 21 .
( 83 ) . همان ، ص 23 .
( 84 ) . همان ، ص 29 - 28 .