به نام
Liber de Causis
شهرت دارد وبه طور حتم كتابي است كه از عربى ترجمه شده ودر يوناني چنين كتابي وجود ندارد ؛ از اينجا معلوم مىشود كه يكى از فلاسفهء عرب آن را از كتاب برقلس تلخيص كرده است . زيرا همهء مطالبى كه اين كتاب دربردارد در آن كتاب با گستردگى وتفصيل بيشتر آمده است » . « 76 »
بدين ترتيب مسأله در مورد أصل كتاب في العلل يا كتاب الايضاح في الخير المحض روشن شد . ليكن اين سؤال همچنان باقي ماند كه چه كسى اين تلخيص را از كتاب اصلى برقلس ، عناصر الثاؤلوجيا ، فرآهم آورده است ؟ تلخيص مورد بحث چهار ترجمه به زبان عربى ويك ترجمه به زبان ارمنى دارد . وترديد نيست اضافاتى كه آلبرت كبير بر آن افزوده است دربردارندهء موادّ ديگرى است كه در درجهء أول از عناصر الثاؤلوجيا واز يك نسخه از اين كتاب به زبان عربى گرفته شده است . « 77 »
پژوهندگان غربى فرض را بر اين گذاشتهاند كه صاحب اين تلخيص بايد يكى از اين سه تن باشد : ابن داود يهودي ، أبو نصر فارابى ، يا يكى از نويسندگان پيش از اسلام ، ودكتر عبد الرحمن بدوي پس از بررسى اين امر فرضيهء پژوهندگان غربى را مورد بحث ونقد قرار داده است وگويد :
« كشيش مانوئل آلونسو يسوعى ، أهل اسپانيا ، در اين مورد چهار مقاله در مجلهء اندلس منتشر ساخته است » . « 78 » . . . ودر مجموع به سه نكتهء اصلى دست يافته است . نخست اينكه كتاب الخير المحض « به زبان عربى نوشته شده ، چنان كه كلمات عربى متعدّدى در متن ترجمه ، وشواهد ديگرى اين امر را ثابت مىكند . از اين رو ، قديس توماس گفته است كه اين كتاب به زبان عربى بوده ودر يوناني يافت نشده است » . « 79 » دوم اينكه متن عربى كتاب از فارابى نيست ،
هامش
( 76 ) . توماس آكوينى گويد :
»olli ni rutnenitnoc suisuffid te suinelp otlum , rutnenitnoc orbilcoh ni eauq ainimo aiuq mitresearp , sutprecxe ) . hT . lE t . cs ( ilucorporbil otcidearp xe mubarA murohposolihp ouqila ba rutediV« . اين مطلب دربارهء كتاب العلل به سالهاى بين 1268 م و 1271 م مربوط مىشود . به نقل از :Dodds ( E . R ) , The Elements of Theology , a revised text , second Edition , Oxford , at the Clarendon Press , 1963 , the preface , p . xxx. نيز رجوع شود به : عبد الرحمن بدوي ، الأفلاطونية المحدثة عند العرب ، چاپ دوم ، وكالة المطبوعات ، كويت ، 1977 ، ص 6 ( مقدمه ) .
( 77 ) .Ibid . F . P . xxx.
( 78 ) . عبد الرحمن بدوي ، افلاطونية المحدثة عند العرب ، مقدمه ، ص 10 .
( 79 ) . همان ، ص 12 - 11 .