و « مرد حكيم نسبت به شهوات ولذات بدني مانند جماع وخوراك ولباس فاخر حريص نيست ، از اين رو تنها به اندازهء رفع نياز واز روى ناچارى بدان ميل مىكند وسزاوار است كه همّت خويش را از طلب مال ورياست دور نگاه دارد وهر گاه ميل دستيابى به معلوم بزرگترى را در خود يافت مىداند كه اگر بدان بپردازد بايد انديشه وهمّت را يك باره متوجه آن سازد ونفس را مخالف بدن وخواستهاى آن كند وچون رنج احتراز از لذات بدني را بر خود هموار كرد ، با علم به اينكه همهء اين گونه خوشيها أو را از مطلوب وتحصيل غرض اصلى باز مىدارد ، در آن صورت أو به تجرّدى دست يافته است كه مىتواند نفس نوراني خود را از بدن تاريك دور سازد واميدوار باشد كه به عالم نور وأبديت ارتقاء خواهد يافت » . « 57 »
بدين ترتيب رهانيدن نفس از كدورتهاى تن مادّى گام نخستين است در سير صعودى به سوى واحد ، ليكن نفس را خواستى است « . . . وآفت أو در بازگشت از راه وپرداختن به آن است وسبب بازگشت أو ميل به آسودگى وخوشى است ورهايش أو در پاك ساختن جوهر ذات ، از كدورتها وآلودگيهاست وفضيلت أو در موافقت با عقل وحكمت وكنارهجويى از هوى وشهوت است وغايت سير كمالى أو در ديدار خير با ديدهء بصيرت است » . « 58 »
البتة رها سازى نفس از آلودگيهاى مادة به تنهايى براي رستگارى كافى نيست ، بلكه يارى ورحمت الهى نيز همچنان كه در طىّ مقامات تصوّف ضرورت دارد در اين طريق نيز از لوازم اصلى است . عامري گويد : « از بخشايندهء خرد بخواه تا خرد تو را روشن سازد . از مبدأ أول آغاز كن واز سر بايست خويش برخيز وبدان كه آنچه ترا در خور است همانست كه از اوست » . « 59 » و « بنده هرگاه خواست خويش را وصال أو ساخت از فيض جود أو بهرهمند خواهد شد واگر به مشيّت أو اعتماد كرد در هيچ حال از أو شكايت نخواهد داشت ، زيرا آن كس كه بر مولاي خود اعتراض كند نشانهء آن است كه به وجود أو اعتماد ندارد وآنكه اعتماد ندارد از وصال أو به سعادت نخواهد رسيد » . « 60 »
عامري از مقامات طريق نيز سخن مىگويد : مراتب بندگى چهار است : رتبهء اوّل از آن متّقين است وآن از نتائج خوف است . دوّم رتبهء محسنين است كه آن از نتائج رجاء است . سوم رتبهء ابرار است وآن از نتائج محبّت است ورتبهء چهارم از صالحين است وآن از نتائج اخلاص
هامش
( 57 ) . همو ، الأمد على الأبد ، ص 96 .
( 58 ) . همو ، النسك العقلي والتصوف الملّى ، به نقل از مسكويه ، الحكمة الخالدة ، ص 358 .
( 59 ) . همو ، به نقل از أبو حيان توحيدي ، مقابسات ، ص 341 . وهمچنين رجوع شود به : مسكويه ، الحكمة الخالدة ، ص 348 .
( 60 ) . همو ، به نقل از مسكويه ، الحكمة الخالدة ، ص 356 .