است » « 31 » وموجود بالذات ، فوق دهر وقبل از آن است . خداوند أول وحق است « 32 » « أحد » « 33 » مبدع عقل وخالق نفس وتسخير كنندهء طبيعت است . - نه مادة است ونه صورت ونه نهايتپذير . بلكه أو - عزّ اسمه - برتر وبزرگتر از آن است كه نظير وهمانندى داشته باشد يا شكلى ومثلي ، أو حق محض ووجود محض وخير محض وكامل محض است » . « 34 »
« هر چيزى از حقيقت افاضهاى كه از مراتب بالا در أو جارى مىگردد ، تنها آن چيزى را دريافت مىكند كه توان وظرفيت آن را دارد ، نه تمامى آن را ، مثال آن ، خورشيد است كه چون بر جواهر گوناگون نور افشانى مىكند هر جوهري كه در تابش نور آن قرار دارد فقط به اندازهء توان خود آن نور را دريافت مىكند » « 35 » وخداوند به أشياء « نيروى نگاهدارندهء هر يك را افاضه مىكند ، به همان اندازهاى كه هر ذاتي از خير وثبات برخوردار است . . . اما فيضان أو يكى بيش نيست . . . هر موجودى از آن فيضان ، به قدر توان خود ومرتبهاى كه در بين موجودات دارد بهرهمند مىشود . » « 36 »
خداوند « فوق تمام است . . . از اين جهت است كه به همهء محدثات فيض مىرساند . . . وبه أو فيضى نمىرسد چون أو فوق تمام وكمال است ، بلكه أو تمام كنندهء هر موجود تامّ است ؛ أو ذاتا خير محض است ؛ أو فاعل حقيقي ومدبّر حقيقي است . » « 37 » حقّ أول وحداني الذّات است ودر أو دوگانگى نيست « 38 » ، ايجاد كنندهء همه است « واگر أو به بقا ودوام وصف مىشود در عين حال برتر از آن است كه داراى بقاى دهري يا دوام زماني باشد ، زيرا أو سبب دوام وبقا ودهر وزمان است » . « 39 »
ج ) تأثير جهان برين در جهان فرودين . عقيدهء افلوطين دربارهء تأثير عالم علوي ، شامل اجرام سماوي ، در عالم سفلى مبتنى بر انديشهاى رواقى است كه بر أساس آن موجودات به دو گونه تقسيم مىشوند : يك قسم فاعل وقسم ديگر منفعل . وجهان ارضى منفعل است وجهان آسمانى فاعل است ولى فعل پذير نيست ، وافعال طبيعي را در عالم ارضى انجام مىدهد . « 40 »
اين انديشه را افلوطين در مورد عالم علوي مجرّد مىپذيرد ، ليكن در مورد اجرام سماوي منكر اين است كه به ذات خود فاعل حوادث عالم باشند وگويد : « . . . اجرام سماوي حوادث
هامش
( 31 ) . همو ، الفصول في المعالم الالهيّة ، فروتر ، ص 303 .
( 32 ) . همو ، فروتر ، ص 303 .
( 33 ) . همو ، فروتر ، ص 306 .
( 34 ) . همو ، فروتر ، ص 306 .
( 35 ) . همو ، فروتر ، ص 306 .
( 36 ) . همو ، فروتر ، ص 308 .
( 37 ) . همو ، فروتر ، ص 309 .
( 38 ) . همو ، فروتر ، ص 309 .
( 39 ) . همو ، فروتر ، ص 316 .
( 40 ) . عبد الرحمن بدوي ، افلوطين عند العرب ، الميمر السادس ، ص 79 .