شك نيست كه أبو الحسن عامري نظريهء فيض را از نو افلاطونيان گرفته است ، ليكن از آنچه از آثار أو برمىآيد - ونمونههايى از آن ذكر شد - أو فلسفهء نو افلاطونى را أساسا از نوشتههاى برقلس گرفته است ودر بخش ديگر بدين موضوع بيشتر خواهيم پرداخت .
ب ) صفات « واحد » . افلوطين بر اين عقيدة است « كه فاعل أول پيش از همهء چيزهاست . أو مبدع ومتمم است وميان ابداع وتمام كنندگى أو فرق وفاصلهاى نيست . » « 23 » زيرا « اوّل » و « مبدع » است . « 24 » أو واحد محض است ومانند هيچ يك از أشياء نيست . « 25 » يعنى واحد بسيطى است كه دوگانگى وكثرت به هيچ وجه در أو راه ندارد ، « 26 » ليكن جهان مركب است از أشياء ، و « هر جرم مركبى انحلال وفساد مىپذيرد . بر اين أساس همهء أجسام تباهى پذيرند » . « 27 » گذشته از اينها « واحد » داراى صفات ديگرى نيز هست . أو حق است ، بسيط ومحيط بر همهء أشياء بسيط ومركب . اوست كه قبل از هر موجود كثير است ، أو علت انيّت وكثرت هر چيز است ، أو فاعل عدد « 28 » وعلت أولى ، يا خداوند است ؛ در دهر وزمان ومكان نيست ، بلكه دهر وزمان ومكان وساير أشياء قوام وثباتشان به اوست . « 29 »
« واحد محض فوق تمام وكمال است . . . واز شدت تماميت وفرط كمال ، از أو چيز ديگرى حدوث مىيابد . » « 30 » وچون اين واحد « داراى فضل است واز حيث فضائل از هر چيز با فضيلتى كاملتر وتمامتر است ، واجب آمده كه أو افاضه كنندهء حيات وفضيلت باشد نسبت به هر چيزى كه مادون اوست وآن چيز معلول اوست . از اين رو برحسب درجات ومراتب موجودات ، به آنها افاضه مىكند . » « 31 » با اين همه ، اوصافى كه افلوطين براي واحد برمىشمرد بايد توجه داشته باشيم كه اين صفات جنبهء سلبى دارد ، زيرا « در بارى تعالى صفتي از صفات أشياء وجود ندارد ، أو فوق صفات است ، زيرا علّت صفات اوست . » « 32 »
در برابر صفاتى كه افلوطين ذكر كرده است عامري گويد : « اما موجود بالذات بارى تعالى
هامش
( 23 ) . عبد الرحمن بدوي ، افلوطين عند العرب ، الميمر الثالث ، ص 52 ، همچنين ص 120 .
( 24 ) . عبد الرحمن بدوي ، افلوطين عند العرب ، الميمر الثالث ، ص 52 ، همچنين ص 120 .
( 25 ) . همان ، ص 134 .
( 26 ) . همان ، ص 134 .
( 27 ) . همان ، به ترتيب ، ص 72 ، 122 .
( 28 ) . همان ، الميمر الثامن ، ص 112 .
( 29 ) . همان ، الميمر التاسع ، ص 130 .
( 30 ) . همان ، الميمر العاشر ، ص 135 - 134 .
( 31 ) . همان ، الميمر الثامن ، ص 108 .
( 32 ) . همان ، ص 167 .