است كه آن را به وجود آورده است وشايسته نيست كه بنده در ملك مولاي خويش دست به كارى بزند جز به فرمان أو . آنچه بر أو لازم است بردبارى در خدمت وگوش نهادن بر فرمان است واينكه بداند كه برترين بندگان أو كسى است كه همواره شكيبا باشد وبا تحمل سختيها خود را بدو نزديك سازد نه از طريق جنايت در ملك أو ويا با درهم شكستن زندان وضايع گذاشتن فرمان وناديده گرفتن احكام أو بلكه با تن دادن به خواست أو وطلب رضاى أو ، تا أو خود وى را آزاد سازد واز دار محنت رهايش كند . » « 12 »
ب ) أرسطو وديگر فلاسفه . عامري در السعادة والاسعاد مطالب بسيارى از دو كتاب اخلاق نيكوماخوسى وفنّ خطابهء أرسطو اقتباس كرده است . آربرى موارد اين اقتباسات ومتن مطابق با آنها را در كتابهاى أرسطو مشخص كرده است . « 13 » عامري اضافه بر اين ، تعليقاتى بر كتاب المقولات أرسطو نوشته است كه ما آن را همراه با يافتههاى پراكندهء فلسفي أو در اين كتاب درج كرديم . عامري در نوشتن اين تعليقات به آثار منطقي أرسطو توجه داشته است .
به هر حال ، نوشتههاى عامري فيلسوف حكايت از آن دارد كه أو بر آراء فلسفي فلاسفهء پيش از أرسطو وبعد از أو وقوف كامل داشته است . از جمله ، انباذقلس وفيثاغورس « 14 » ودر السعادة والاسعاد از إسكندر افروديسى وثامسطيوس وبرقلس وجالينوس « 15 » وفلاسفهء رواقى نام برده است ، مثلا در مورد رواقيان گويد : « در چگونگى پاداش ، بين كساني كه به وجوب آن اقرار دارند ، اختلاف نظر فراوانى به چشم مىخورد ، از جمله گروهى از فلاسفه كه معروفند به رواقيان به تناسخ أرواح وأجساد معتقدند » . « 16 »
ج ) نو افلاطونيان . آثار مكتوب عامري به طرز بارزى از افلوطين وبرقلس تأثير پذيرفته است واينك بر ما لازم است اين موضوع را به طور مفصّل بررسى واثبات كنيم وعناصر نو افلاطونى را در نوشتههاى أو نشان دهيم . در اين زمينه ما بايد انديشهها ، مفاهيم ، وعبارات نو افلاطونى را كه در كتابها ورسالههاى أبو الحسن عامري آمده است پيدا كنيم ، وبراي اين كار بهتر اين ديديم كه بررسى را در دو مرحلهء متمايز انجام دهيم :
در مرحلهء أول انديشههاى مشخّص نو افلاطونى را - كه در عصر عامري شناخته شده بود - با أفكار وعقايد عامري در مسائلي از قبيل نظريهء فيض ، صفات واحد ، تأثير عالم علوي در عالم
هامش
( 12 ) . أبو الحسن عامري ، الأمد على الأبد ، ص 95 - 94 .
( 13 ) .Arbery , op . cit . , pp . 10 - 11.
( 14 ) . أبو الحسن عامري ، الأمد على الأبد ، به ترتيب ، ص 78 ، 81 ، 82 .
( 15 ) .Arbery , op . cit . , pp . 12 , 13 , 15.
( 16 ) . أبو الحسن عامري ، الأمد على الأبد ، ص 151 .