نو افلاطونى است « 10 » ( ! ) خلاصه آنكه ، از برجستهترين ويژگيهاى نويسندهء كتاب السعادة والاسعاد ، گذشته از آنچه ذكر شد ، آشنايى با فلسفهء يوناني ، بويژه فلسفهء نو افلاطونى ، است واز آنجا كه در شرح خود باز هم از متون ديگران استفاده كرده است واين روش افراد تازه كار است مىتوان نتيجة گرفت كه أو كتاب خود را در ابتداى دوران نويسندگى خود ، در جوانى ، نوشته است . واگر به شخصيتهايى كه در كتاب خود از آنها نام برده است توجه كنيم خواهيم ديد كه أكثر آنها أهل خراسان وما وراء النهرند واين مطلب محلّ زندگى ونشو ونما وتعليم وتأليف نويسنده را نيز معلوم مىسازد .
وهر گاه به چگونگى ورود نام نويسنده در ابتداى كتاب توجه كنيم : « أبو الحسن محمد بن يوسف أبى ذر رضي الله عنهما » دو چيز بر ما روشن مىشود ، نخست اينكه ، نويسنده وپدرش دو شخصيت ديني بودهاند . زيرا ، عبارت « رضي الله عنهما » جز در مورد صحابه وبزرگان دين ومحدّثان وأمثال آنها ، گفته نمىشود . دوم اينكه : نويسنده در اين مورد وموارد ديگر اصرار دارد كه بين كنيهء خود « أبو الحسن » وكنيهء پدرش « أبى ذر » ارتباطي برقرار كند . توجيه ما دربارهء اين موضوع اين است كه نويسنده در ابتداى زندگى تربيت وفرهنگ ديني داشته ، پس از آن با انديشههاى فلسفي آشنا شده وبه علوم عقلي گراييده است . از اين رو بين فرهنگ ديني وفلسفي در أو هماهنگى خاصي برقرار شده است . شك نيست كه نوشتن كتاب در فلسفهء سياسي حاكى از آن است كه نويسنده به دستگاه حكومت ودستاندركاران سياست - بويژه در جوانى - نزديك بوده است ، چنان كه ربط بين كنيهء أو وپدرش خالى از فايدهاى نبوده است . واگر بىفايده بود چنين اصرارى نمىورزيد . واز اين نكته معلوم مىشود كه پدرش به كنيهء « أبى ذر » چنان مشهور بوده است كه اطلاق آن براي شناخت صاحب كنيه كفايت مىكرده است وچنين چيزى ممكن نيست مگر آن گاه كه صاحب كنيه داراى شخصيت وشهرت ومنصب بلند باشد . با اين بيان ، هم علت پيوند بين دو كنيهء « أبو الحسن » و « أبى ذر » معلوم مىشود وهم اطلاق كنيهء « أبو ذر » بدون ذكر أصل نام ولقب توجيه مىگردد وبراي أبو الحسن جوان امرى طبيعي مىنمايد كه نام خود را با نام پدر قرين سازد . تا خواننده متوجه گردد كه أو فرزند چنان شخصيتى است .
هنگامى كه به تاريخ خراسان در قرن چهارم هجرى مراجعه كنيم به آسانى درمىيابيم كه
هامش
( 10 ) نويسنده در اين قسمت كه خلاصهء مطالب مشروح صفحات قبل است . بعضي مطالب را عينا تكرار كرده است . از اين رو ، در ترجمه ، بعضي ألفاظ وعبارات تكرارى غير ضروري حذف شد . - م .