كرد و بر مردم نهروان پيروز شد و سپس گفت : اگر در آن ساعت كه او گفته بود حركت مى كرديم مردم مى گفتند در ساعتى كه منجم گفت حركت كرد و پيروز و مظفر شد ، همانا براى محمد ( ص ) منجمى نبود و براى ما پس از او منجمى وجود نداشت و خداوند متعال براى ما سرزمينهاى خسرو و قيصر را گشود . اى مردم بر خدا توكل و به او وثوق كنيد كه او از هر كس غير از خودش كفايت مى فرمايد .
مسلم ضبى از حبة عرنى نقل مىكند كه مى گفته است چون مقابل خوارج رسيديم ما را تير زدند به على عليه السلام گفتيم : اى امير المومنين آنها ما را تير زدند ، فرمود : شما دست بداريد . دوباره چنان كردند و گفتيم ، فرمود شما دست بداريد ، چون براى بار سوم تيرباران كردند و گفتيم ، فرمود : اينك جنگ روا و گوارا است بر آنان حمله بريد .
و همچنين از قيس بن سعد بن عباده روايت شده است كه چون على عليه السلام مقابل خوارج رسيد فرمود : كسى را كه عبد الله بن خباب را كشته است براى ما قصاص كنيد : گفتند : همه ما قاتلان اوييم ، فرمود : بر ايشان حمله بريد .
. . . ابو هلال عسكرى در كتاب الاوائل مى گويد : نخستين كس كه گفت « لا حكم الا لله » « داورى جز براى خدا نيست » عروة بن حدير بود كه اين سخن را در صفين گفت : و گفته شده است زيد بن عاصم محاربى اين شعار و سخن را گفته است .
گويد : در آغاز كه [ خوارج ] از على ( ع ) كناره گرفته بودند سالارشان ابن كواء بود ، سپس براى عبد الله بن وهب راسبى كه از خطيبان بنام بود بيعت گرفتند و او به هنگامى كه خوارج با او بيعت مى كردند چنين گفت : بر حذر باشيد از راى ناسنجيده و گفتار همراه با شتاب ، بگذاريد بر انديشه شما زمان بگذرد و سنجيده شود كه سنجش راى براى مرد عيب او را اصلاح و روشن مىكند و پاسخ شتابان مايه گمراهى از صواب است و انديشه چنان نيست كه ناسنجيده گفته شود و دور انديشى ، در سرعت جواب نيست ، اگر از خطا و اشتباه بدبخت كننده به سلامت مانديد و اگر يك بار غنيمتى بدون راى صواب بدست آورديد موجب نشود كه به آن كار باز گرديد و به آن طريق در جستجوى سود باشيد ، راى و انديشه پارچهء نازك نيست و آنچه كه بديهه گويى به تو مىدهد راى و انديشه نيست ، و همانا راى سنجيده بسيار بهتر از راى ناسنجيده است و چه بسيار چيزها كه مانده آن بهتر از تازه آن است و تأخير آن بهتر از تقديم است .
جلوه تاريخ درشرح نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 383
مساهمون: ابن أبي الحديد
ص٣٨٣