و اين روايتى است كه آن را قاضى عبد الجبار هم كه خدايش رحمت كناد در كتاب المغنى خود آورده است .
واقدى در روايت خود ضمن نقل سخنان عمر مى گويد : عمر گفته است : به خدا سوگند اگر مرا پيش ببرند و همانگونه كه شتر را مى كشند بكشند ، براى من دوست داشتنى تر از آن است كه بر ابو بكر مقدم شوم و بر او پيشى گيرم .
شيخ ما ابو القاسم بلخى مى گويد : شيخ ما ابو عثمان جاحظ گفته است : مردى كه گفت اگر عمر بميرد با فلان بيعت مى كنم ، عمار بن ياسر بود كه گفت اگر عمر بميرد من با على عليه السلام بيعت خواهم كرد و همين سخن عمر را چنان به هيجان آورد كه آن خطبه را ايراد كرد .
افراد ديگرى از اهل حديث گفتهاند : كسى كه گفتهاند اگر عمر بميرد با او بيعت مى كنند طلحة بن عبيد الله بوده است .
اما اين سخن كه بيعت ابو بكر كارى ناگهانى و شتابزده و لغزشى بوده است سخنى است كه عمر پيش از اين آن را گفته است كه بيعت با ابو بكر لغزشى بود كه خداوند شر آن را نگهداشت و هر كس خواست آن را تكرار كند او را بكشيد .
و اين خبرى كه ما آن را از ابن عباس و عبد الرحمان بن عوف نقل كرديم ، هر چند در آن از همان لغزش سخن رفته است ، ولى مربوط به همان سخنى است كه قبلا آن را گفته است . مگر نمى بينى كه مى گويد : كسى را اين سخن فريب ندهد و بگويد بيعت ابو بكر ناگهانى و لغزش بود ، هر چند كه چنين بود ، و اين نشان دهندهء آنست كه اين سخن را او قبلا گفته بوده است .
و مردم دربارهء « حديث فلتة » [ موضوع فوق ] ، سخن بسيار گفتهاند و مشايخ متكلم ما آن را توضيح دادهاند . شيخ ما ابو على كه خدايش رحمت كناد مى گويد : لغت « فلتة » در اينجا معنى لغزش و خطا ندارد ، بلكه مقصود از آن كار ناگهانى است كه بدون مشورت و تبادل نظر پيش آيد ، و به شعرى استناد كرده است [ كه در آن لغت افتلات به معنى ناگهانى اتفاق افتادن آمده است .
شيخ ما ابو على كه خدايش رحمت كناد مى گويد : رياشى گفته است كه عرب
جلوه تاريخ درشرح نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 198
مساهمون: ابن أبي الحديد
ص١٩٨