قسم دوم ، در أجسام بسيط علوي وسفلى است .
اين قسم در ضمن دو فصل تبيين شده است .
فصل أول ، در اقسام بسائط است .
در اين فصل ، حالات عام وكلّى ونيز احكام وأحوال خاصّ أجسام بسيط وسپس هر كدام از عناصر مورد بحث قرار گرفته است . از مجموع مباحث چنين بر مىآيد كه أجسام يا اجرام بهطور كلى دو دستهاند :
1 - بسائط .
2 - مركبات .
بسائط نيز دو دستهاند :
1 - أفلاك كه أصلا تركيب وشكل نمىپذيرند .
2 - عناصر كه بر بساطت خود باقي نمىمانند وتركيب مىپذيرند وعبارتاند از : آتش ، هوا ، آب وخاك . بعضي از عناصر به سختى شكل مىپذيرند ، مثل زمين يا خاك وبرخى به آسانى ، مثل آب .
بحث كلّى ديگر در باب عناصر ، وزن آنها است ، به اين معنى كه آنها خفّت وثقل را مىپذيرند ، مثلا آتش خفيف مطلق است وخاك ثقيل مطلق وهوا خفيف غير مطلق است وآب ثقيل غير مطلق .
بحث كلّى ديگر اين است كه عناصر ، كيفيات چهارگانهء حرارت وبرودت ( كيفيات فعلى ) ورطوبت ويبوست ( كيفيات انفعالى ) را مىپذيرند وبه اينها « كيفيات أولية » اطلاق مىشود كه بسيطاند وغير قابل تعريف ؛ واز تركيب آنها « كيفيات ثانوية » حاصل مىشود كه تعدادشان بسيار است .
مسألهء ديگر اين است كه بسائط ومركبات عنصرى ، خرق والتيام وكون وفساد مىپذيرند ؛ امّا بسائط غير عنصرى ، يعنى محدّد الجهات وأفلاك ، خرق والتيام وكون وفساد نمىپذيرند وبه اين لحاظ ، آنها را « طبيعت پنجم » ناميدهاند .
تبيين اشتراكات واختلافات أفلاك با أجسام عنصرى ، علت انحصار عناصر در آتش ، هوا ، آب وزمين ، كيفيات چهارگانه ، علت انحصار آنها در چهار ، واحكام وحالات آنها ، چرايى بىنياز بودن كيفيات چهارگانه از تعريف ، از ديگر