2 - دفترى در دستور زبان .
3 - ترجمهء كاتيكورياس يا مقولات أرسطو كه هشت نسخه از آن مانده است ( جر 26 - أبونا 63 ) .
4 - گرگيوس درگذشتهء 724 شاگرد آثاناسيوس بلدي كه در 686 أسقف عربها شده بود . أو به فلسفه پرداخته ونگارشهاى أو در اين زمينه بسيار استوار وارزنده است ، روش درست گزارش أو در ميان سريانيان بىمانند است .
از أو است ترجمهء تازهاى از مقولات وعبارت ودفتر نخستين قياس ، عبارت أو دوبار چاپ شده است . ( جر 27 - أبونا 375 ) .
بارى در اين هنگام يا دور بود كه سوريانىها الهى بودند وسه دفتر نخستين منطق براي آنان در جدل وگفتگو وجستار ديني افزار وبراي دستور زبان كه از آن در دريافت واژههاى كتاب مقدس سود مىبردند پايه وبنياد به شمار مىرفت .
در روزگارى كه تازيان بر آنان چيره شده بود ، زبان سريانى از روايى افتاده ولهجهاى شده بود وزبان ديني ، اگر چه كتابهائى هم بدين زبان نوشته مىشده است . ولى فلسفه به زبان عربى در مىآمد . دانشمندان سريانى زبان دانشگاه جندي شاپور را مىگرداندند ، آنان در آغاز در پناه دربار ساسانى بودهاند ( جر 28 ) .
چند دانشمند سريانى ديگر
1 - يعقوب فرهاد ( افراهاط ) گويا در گذشته 346 ، دانشمندى است إيراني كه نقض مجوسي دارد ( أبونا 71 ) .
2 - حنان يشوع گنك كه تا 701 زنده بوده است ودر 686 بطريق شده بود ، أو راست آنالوتيكا يا تحليلات ( أبونا 289 - شابور 103 - دووال 254 و 372 - رايت 181 ) .
3 - يشوع يا ايشوع دناح بصرى در پايان سدهء 8 وآغاز سده 9 مطران فرات ميشان وأسقف بصره كه مدخل منطق دارد ودر كتاب الفقه أو ساختهء 860 سرگذشت 15 ديرساز إيران آمده است .
( رايت 195 - شابو 113 - دووال 254 - أبونا 354 ) .
4 - أبو زيد حنين بن إسحاق عبادي نستورى ( 808 - 873 ) ( أبونا 349 ) .
5 - موسى باركيفا ساويروس يعقوبي پسر شمعون كيفا يا پتر ( 813 - 903 ) أسقف بيت رمال وموصل را گزارشى است بر جدل أرسطو ورسالهاى دربارهء قدر
و