أو با اينكه از دانشهاى روزگار خود آگاه بوده است گويا به سه دستهء از آنها بيشتر پرداخته ونوشتههاى أو در اين سه دسته بيشتر براي ما مانده است :
نخست اخلاق وسياست كه در آن نزديك به دوازده رساله از أو بما رسيده است وأو در آنها گذشته از دو مسألهء اصلى اين دو دانش كه همان قانونگذارى وشناخت آيينگزار باشد از يك سوى وداورى ورفتارآموزى از سوى ديگر به مسائل تاريخ انديشههاى فلسفي وكلامي وروش سنجش فلسفي وپيدايش زبان وفرهنگ اجتماعي نيز پرداخته ودر اين باره نكتههايى آورده كه عامري وابن سينا وابن رشد وعبد اللطيف بغدادي وابن هندى نگارندهء جمل الفلسفة ولوكرى نگارندهء بيان الحق بضمان الصدق وقطب شيرازي در درة التاج لغرة الدباج وخواجهء طوسي در اخلاق ناصري از أو برگرفتهاند . أو در الجمع بين الرأيين والحروف والالفاظ واحصاء العلوم نيز به بسيارى از مسائل سياست واخلاق أشارت كرده است .
دوم موسيقى كه أو به پيروى از ينقوماخوس گراسينى ويعقوب كندى أبو الطيب سرخسى ، الموسيقى الكبير والايقاع واحصاء الايقاعات ساخته ودر اينها از روش يوناني پيروى كرده وواژههاى يوناني هم آورده است .
سوم منطق كه بدان گويا بيشتر پرداخته وچهل وهشت عنوان كتابهاى منطقي أو در فهرستها ياد شده ودر نسخههاى إيراني ودمشقي نوشتههاى أو پارهاى از آنها مانده است ، اكنون هجده عنوان كتابهاى منطقي أو را يافتهام ودر اين مجلد نخستين گذاردهام .
ديوان منطقي أو را سه گونه تدوين است :
1 - داراى دوازده رساله ، در مجموعههاى دستنويس شماره 41 براتيسلاوا نوشتهء 1115 و 1116 در قسطنطنيه وشمارهء 812 حميديه نوشتهء 1133 در همان شهر كه از مقدمات منطق است تا شعر .
2 - داراى نه رساله در مجموعههاى شماره 1730 امانت خزينه در استانبول نوشتهء 1089 وشمارهء 240 دانشگاه تهران از سدهء 11 وشمارهء 1683 ملك در تهران نوشتهء 1020 در شيراز كه از مقدمه است تا جدل .
3 - داراى چهار رساله از ألفاظ تا برهان در مجموعههاى 1982 امانت خزينه از سدهء 12 وشمارهء 1882 فيض اللّه در استانبول نوشتهء 1099 وشمارهء 211 كرمان در دانشكدهء أدبيات دانشگاه تهران نوشتهء 1100 وشماره 595 مجلس تهران از سدهء 11 وشماره 62 منطق كتابخانهء سالار جنگ در هند نوشتهء 1108 وشمارهء 994 كاشف الغطاء در نجف نوشتهء 1315 .
المنطقيات للفارابي — صفحة ديباجه 2
مساهمون: أبو نصر الفارابي
صديباجه ٢