أردت أن تسأل عن الخلف بعد مضيّ أبي جعفر وقلقت لذلك ، فلا تغتمّ فإنّ اللّه لا يضلّ قوما بعد إذ هداهم حتّى يبيّن لهم ما يتّقون .
صاحبكم بعدي أبو محمّد ابني وعنده ما تحتاجون إليه ، يقدّم اللّه ما يشاء ويؤخّر ما يشاء
ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِها نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْها أَوْ مِثْلِها
قد كتبت بما فيه بيان وقناع لذي عقل يقظان .
قال محمّد بن الحسن : ما تضمّن الخبر المتقدّم من قوله : « بدا للّه في محمّد كما بدا له في إسماعيل » معناه ظهر من اللّه وأمره في أخيه الحسن ما زال الريب والشكّ في إمامته ، فإنّ
شرح
آخر نامه نوشته بودند : قصد داشتى كه از جانشين [ من ] پس از درگذشت أبى جعفر بپرسى وبراي اين مسأله متحير وپريشان بودى ؟ پس ناراحت نباشيد ؛ زيرا چنان نبوده كه خداوند قومي را پس از هدايت وايمان مجازات كند ، مگر آنچه را كه بايد از آنها بپرهيزند بيان نمايد وآنها مخالفت كنند . « 1 » پس از من امام وصاحب اختيار شما ، پسرم أبو محمّد است . هرچه كه نياز داشته باشيد نزد أو هست ، وخداوند هرچه را كه بخواهد مقدم مىدارد وهرچه را بخواهد به تأخير مىاندازد ، « هيچ حكمي را نسخ نمىكنيم ونسخ آن را به تأخير نمىاندازيم مگر اينكه بهتر از آن يا مثل آن را جانشين آن مىسازيم . » « 2 » تحقيقا چيزى را نوشتم كه در آن بيان قانعكنندهاى براي افراد عاقل وبيدار هست .
محمّد بن حسن [ شيخ طوسي ] مىگويد : آنچه كه در ضمن خبر قبلي آمده بود مبنى بر اينكه همانگونه كه براي إسماعيل « بداء » حاصل شد ، در مورد محمّد هم « بداء » حاصل شده ، معنايش اين است كه در مورد برادر محمّد يعنى امام حسن عسكرى عليه السّلام از طرف خداوند متعال امرى جديد ظاهر شد واين شكّ وشبهه را در مورد امامت أو از
هامش
( 1 ) . اقتباس از آية شريفه 115 سوره توبه كه آية اين است :وَما كانَ اللَّهُ لِيُضِلَّ قَوْماً بَعْدَ إِذْ هَداهُمْ حَتَّى يُبَيِّنَ لَهُمْ ما يَتَّقُونَ .( 2 ) . سوره بقره / آية 106 .