وَ أَمَّا الْغُلامُ فَكانَ أَبَواهُ مُؤْمِنَيْنِ فَخَشِينا أَنْ يُرْهِقَهُما طُغْياناً وَ كُفْراً فَأَرَدْنا أَنْ يُبْدِلَهُما رَبُّهُما خَيْراً مِنْهُ زَكاةً وَ أَقْرَبَ رُحْماً
[ 1 ] و اما آن ديوار كه راستش كردم متعلق به دو يتيم مىباشد كه پدرشان مرد صالحى بود و در زير آن گنجى وجود دارد و خداوند خواست تا زمان رشد آن كودكان ديوار پا بر جا بماند و آنها گنج خود را كه بخشايشى از جانب پروردگارشان است از آنجا بيرون بياورند و اينها حقيقت ماجراهايى بود كه تو در برابرش شكيبايى نورزيدى
وَ أَمَّا الْجِدارُ فَكانَ لِغُلامَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ وَ كانَ تَحْتَهُ كَنْزٌ لَهُما وَ كانَ أَبُوهُما صالِحاً فَأَرادَ رَبُّكَ أَنْ يَبْلُغا أَشُدَّهُما وَ يَسْتَخْرِجا كَنزَهُما رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ وَ ما فَعَلْتُهُ عَنْ أَمْرِي ذلِكَ تَأْوِيلُ ما لَمْ تَسْطِعْ عَلَيْهِ صَبْراً
[ 2 ] طبرسى مىگويد : منظور از « مجمع البحرين » درياى فارس و روم است و بعضى آنها را دريايى در افريقا مىدانند و قاضى بيضاوى در انوار التنزيل عقيده دارد كه منظور از « بحرين » موسى و خضر هستند زيرا كه موسى درياى علم ظاهر است و خضر اقيانوس علم باطن . [ 3 ] در پارهاى روايات آمده است خضر در زمان فريدون زندگى مىكرد و از طلايهداران سپاه ذوالقرنين بود و گفته مىشود كه يوشع بن نون از چشمه آب حيات وضو ساخته و زندگى ابدى يافت . [ 4 ] بعضى مفسرين عقيده دارند لازم نيست پيامبرى كه صاحب شريعت است در همه عرصههاى دانش بر ديگران تفوق داشته باشد مگر در اصول و فروع دين . [ 5 ] البته بهتر است به مانند بعضى از روايات خضر را هم از پيامبران الهى بدانيم تا بتوانيم بگوئيم هر كدام از آنها به سبب برخوردارى از علوم لا يتناهى مىتوانستهاند ديگرى را از اسرار و شگفتيهاى بىشمار هستى آگاه سازند . امام صادق ( ع ) مىفرمايند : خضر ( ع ) از پيامبران مرسل بود و بر هيچ زمين سوخته يا شاخهاى خشك نمىنشست مگر آن كه از آن مكان گياهى سبز شروع به رويش مىكرد . اسم او تاليا بن ملكان است و اما گنجى كه در زير آن ديوار قرار داشت در حقيقت طلا و
هامش
[ 1 ] و ( 2 ) - سورهء كهف - آيات 80 تا 82 .
[ 3 ] مجمع البيان - مجلد 4 - ج 15 - ص 179 .
[ 4 ] انوار التنزيل - ج 2 - ص 19 و بحار - ج 13 - ص 281 .
[ 5 ] بحار - ج 13 - ص 283 .