است ، البته واضح است كه همه اين معانى مقصود نبوده است ، زيرا ولاء عتق قبل از آمدن شريعت اسلام در ميان اعراب جريان داشته و همگان از اين موضوع اطلاع داشتند و نيازى نبود كه پيغمبر اين مسأله را به آنان اطلاع دهد ، و همچنين است معانى ، همسايه و دامادى و پسر عم زيرا كه همه مسلمين ميدانستند كه علي عليه السّلام با حضرت رسول صلى اللَّه عليه و آله پسر عم است و داماد او هم مىباشد .
( 1 ) و نيز از معانى « مولى » ولايت در دين ، و يارى كردن ، و محبت و دوستى است ، و بسيار روشن است كه اين معانى هم مقصود نبودهاند ، زيرا همگان ميدانند كه مؤمنين بايد با يك ديگر محبت و دوستى داشته باشند و يك ديگر را يارى كنند ، و از دين خود دفاع نمايند ، پس بنا بر اين تمام اين معانى در اين جا مقصود نيستند و حضرت رسول صلى اللَّه عليه و آله از اين جمله معنى مهمتر و بزرگترى را اراده كرده است .
چگونه ممكن است پيغمبر مردم را در اين محل غير مناسب پياده كند ، و آنان را روى زمينهاى داغ بنشاند و خود بالاى جهاز شتران برود و خطبهء مفصلى بخواند و بعد براى گروه مهاجر و انصار موضوعاتى را در ميان بگذارد كه همگان از آنها اطلاع دارند ، و ليكن حق اين است كه مطلب غير از اينها است و حضرت رسول مقصودى بسيار عالى داشتهاند .
معنى حقيقي و واقعى « مولى » در اين جمله همان معنى « اولى » است كه متضمن معنى امر و نهى و تدبير امور ملت و اصلاح شئون زندگى مسلمين مىباشد ، و باقى معانى و اقسام هيچ گونه تناسبى با مقام ندارد ، و اگر غير از اين معنى ديگرى اراده شود فرمايش حضرت رسول در آن اجتماع بزرگ خالى از فائده خواهد بود ، و پيغمبر اكرم نيز هرگز سخن بيفايده بر زبان نميراند ، و مقصود آن بزرگوار در آن اجتماع بزرگ اين بود كه امير المؤمنين را بعنوان خلافت و زمامدارى مسلمين معرفى كند .
( 2 ) يكى از رواياتى كه ميتوان به امامت و خلافت امير المؤمنين عليه السّلام استدلال كرد حديث معروف « أنت منّي بمنزلة هارون من موسى الّا أنه لا نبىّ بعدى » مىباشد و به
إعلام الورى بأعلام الهدي ( زندگانى چهارده معصوم ع ) ( فارسي ) — صفحة 244
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص٢٤٤