( 27 / 3 ) 2 - كلىهاى متساوى : هردو مفهوم كلى كه همهء افراد و مصاديق آنها مشترك باشد و هيچيك داراى فرد و مصداقى نباشند كه فرد ديگرى نباشد آن دو كلى را متساويان و نسبت بين آنها را تساوى مينامند . مثل مفهوم انسان و متفكر ، بين دو كلى متساوى دو قضيه موجبه كليه هميشه صادق است و ميگوئيم : همهء متفكرها انسانند و همهء انسانها متفكرند .
( 27 / 4 ) 3 - كلىهاى اعم و اخص مطلق : هريك از دو كلى كه بر همه افراد ديگرى صادق باشد و ديگرى فقط بر قسمتى از افراد اولى صدق كند آنها را اعم و اخص مطلق ميگويند مثل مفهوم جسم و مفهوم حيوان .
مفهوم جسم اعم مطلق است زيرا علاوه بر آنكه همهء افراد حيوان را دربر دارد افراد ديگرى هم دارد كه حيوان بر آنها صادق نيست .
مفهوم حيوان اخص مطلق است زيرا بر همهء افراد جسم صدق نميكند ولى جسم بر همهء افراد آن صادق است .
قيد مطلق از اين جهت اضافه شده است كه در مقابل اعم و اخص منوجه قرار گرفته و معنى مطلق آنست كه يكى از دو كلى كه افراد بيشتر دارد از همه جهت بر ديگرى عموميت داشته و كلى ديگر از هر جهت خصوصىتر باشد .
بين دو كلى اعم و اخص مطلق هميشه يك قضيه موجبهء كليه و يك سالبهء جزئيه صادق است و ميگوئيم همهء حيوانها جسم هستند و
منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — صفحة 153
مساهمون: صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
ص١٥٣