باور مىكنند . ملاك وجود و عدم ، دريافت آدمى است ! حتى بعضى از دانشمندان امروز خدا را هم بايد زير تيغ جرّاحى بيابند تا باور كنند ! امّا ديروز وقتى چيزى را در نمىيافتند ، مثلا علّت امور غير مادى را ، منكر آن نمىشدند و اگر كلامى شگفت را صادقى مصدّق گفته بود ، مىپذيرفتند . « 1 » به عنوان مثال دانشور ديروز بر مىتافت اگر مىشنيد كه :
وَ حَفِظْناها مِنْ كُلِّ شَيْطانٍ رَجِيمٍ إِلَّا مَنِ اسْتَرَقَ السَّمْعَ فَأَتْبَعَهُ شِهابٌ مُبِينٌ
« 2 » يا
وَ حِفْظاً مِنْ كُلِّ شَيْطانٍ مارِدٍ
. . . إِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ شِهابٌ ثاقِبٌ
« 3 » يا :
وَ أَنَّا كُنَّا نَقْعُدُ مِنْها مَقاعِدَ لِلسَّمْعِ فَمَنْ يَسْتَمِعِ الْآنَ يَجِدْ لَهُ شِهاباً رَصَداً
« 4 » ؛ امّا امروز . . . چون ما نمىبينيم ، پس وجود ندارد ! « 5 »
هامش
( 1 ) از اين نمونه است سكوت و تسليم ابن سينا در برابر وحى و حديث نبوى در مسألهى معاد جسمانى . رك . الشّفاء ، الهيّات ، ص 423 .
( 2 ) حجر ( 15 ) : 18 - 19 : و آسمان را از هر شيطان راندهاى نگه داشتيم ؛ مگر آن كه دزدانه گوش نهد كه شهابى آشكار در پىاش افتد . ( در ترجمهى اين آيه و آيات بعد در اين مقدمهى وام دار ترجمهى آقاى دكتر ابو القاسم امامى هستيم . )
( 3 ) صافّات ( 37 ) : 8 - 11 : براى نگاه داشت ( آسمان ) از هر شيطان سركشى . . . ؛ مگر كسى كه ربايشى كند كه شهابى رخشان در پىاش افتد .
( 4 ) جن ( 72 ) : 10 : و اين كه ما در جاهايى از آسمان به شنيدن مىنشستيم و اكنون هر كه گوش بدارد ، شهابى را در كمين خويش يابد .
( 5 ) براى نمونه در همين مورد ( تعقيب جنها و شياطين به وسيلهى شهاب ) ، انكار امروزىها نياز به مدرك ندارد و كاملا آشكار است . براى اثبات اين ادّعا مطرح كردن اين مبحث با چند تن از منسوبين به دانش ، از دانش جو تا دانشمند ، كفايت مىكند . ادّعاى بعد آن بود كه گذشتگان اين را پذيرفته بودند كه با يكى دو بيت مشهور كه بيان عقايد آن روزگار مىباشد و مقبول مردمان آن عصر بوده است ، اثبات مىشود . لازم به ذكر است كه امثال اين بيتها كم نبودهاند .بنگر به ستاره كه بتازد سپس ديو * چون زرّ گدازيده كه بر قير چكانيشناصر خسروز رقيب ديو سيرت به خداى خود پناهم * مگر آن شهاب ثاقب مددى دهد خدا راحافظ