مىكشيد . براء بن عازب گويد : رسول خدا ( ص ) در جنگ خندق آن قدر خاك برد كه شكم آن حضرت ، با وجود كم مويى ، پوشيده از خاك شده بود .
آن حضرت نه تنها در خوراك ، پوشاك و آشاميدنى چون يكى از يارانش بود ، بلكه بهترين آنها را به اصحاب مىداد و خود خشنترين و ناگوارترين را بر مىگزيد . كارهاى خطرناك را خود به عهده مىگرفت و اجازه نمىداد كه ياران او به تنهايى خود را در معرض خطر قرار دهند . در حالى كه ديگر فرماندهان يارانشان را به خدمت مىگيرند ، آن حضرت خود را وقف خدمت به يارانش كرده بود .
مشورت :
رسول خدا ( ص ) در هر كارى كه براى مصالح نظامى و غير نظامى مسلمانان مؤثر بود ، با يارانش رايزنى مىفرمود . در همهء غزوهها ، بجز غزوهء حديبيه ، به مشورت پرداخت و پيشنهادهاى آنان را به اجرا درآورد . حتى در مواردى چون غزوهء احد كه با ديدگاه خود آن حضرت مخالف بود . در اين جنگ نظر بيشتر ياران آن حضرت بر بيرون رفتن از مدينه بود ، امّا وى ماندن در شهر را ترجيح مىداد .
دليل اين كه در غزوهء حديبيه با ياران خود مشورت نكرد ، چنان كه گفتيم ، اصرار آن حضرت بر مقاصد مسالمت آميزى بود كه آرامش مورد نياز براى انتشار اسلام را تأمين مىكرد . او در پرتو دور انديشى ، نتايج مثبت صلح را براى دعوت اسلامى به روشنى مىديد ، در حالى كه ياران وى تنها به پيروزى زودرس مىانديشيدند .
شيوههاى نو :
رسول خدا ( ص ) در جنگ شيوههايى نو به كار بست . در جنگ بدر با به كارگيرى شيوهء صف ، بر نيروى قريش كه سه برابر نيروى وى بودند ، - اما به شيوهء جنگ و گريز مبارزه مىكردند - پيروز گشت .
در غزوهء خندق ، شيوهاى ناشناخته يعنى كندن خندق را عليه اعراب به كار بست .
در جنگهاى بنى نضير ، بنى قريظه و خيبر از شيوهء جنگ شهرى استفاده كرد . شگفت اين كه رسول خدا ( ص ) درست همان شيوهاى را به كار بست كه امروزه نيز به كار گرفته مىشود .
در محاصرهء طايف از منجنيق و دبابه استفاده كرد ، در حالى كه استفادهء از اين دو سلاح در ميان اعراب رواج اندكى داشت .
در غزوه بدر ، مقرّى براى فرماندهى برگزيد و همهء شرايط انتخاب مقرّ را مراعات