عواملى چون داشتن شخصيتى نيرومند ، آگاهى به طبيعت بشرى ، انديشهء اصيل و متوازن و تفاهم با زير دستان ، گوهرهء عوامل اخلاقى كفايت نظامى را تشكيل مىدهند .
فرمانده بايد با استفاده از هر فرصتى براى آگاهى از ويژگىها و شايستگىهاى افراد و يگانهاى زير فرمانش با آنان ارتباط برقرار كند .
آنچه گفته شد ، ويژگىهاى عالى فرماندهان از ديدگاه كتاب « نظامات الخدمة السفريه » است .
برخى از منابع نظامى جديد ضرورت داشتن قدرت بدنى را نيز براى همگامى با نيروها در سختىهاى جنگ به موارد ياد شده افزودهاند .
برخى ديگر داشتن « گذشتهء روشن و افتخار آميز » را نيز به مزيتهاى ياد شده افزودهاند .
به اين ترتيب صفات برجستهء يك فرمانده از اين قرار است :
توانايى تصميم گيرىهاى سريع و صحيح ، شجاعت فردى ، ارادهء نيرومند و استوار ، مسؤوليت پذيرى مؤثر ، شناخت اصول نبرد ، داشتن روحيهء ثابت در پيروزى و شكست ، دور انديشى ، آشنايى با روحيه و استعداد زيردستان ، داشتن اعتماد متقابل با يگانها ، دوستى متقابل با نيروها ، شخصيت و نفوذ ، توانايى بدنى و گذشتهء روشن و افتخار آميز .
مزيتهاى ياد شده حاصل بررسى كارنامهء همه فرماندهان برجستهء تاريخ است ، در يك شخصيت يافت نمىشوند ، بلكه به قول معروف بايد آنها را نزد همگان جستجو كرد .
اما مزاياى ياد شده نسبت به رسول خدا ( ص ) بسيار ناچيزند . ايشان ويژگىهايى داشتند كه نويسندگان نظامى هنوز به آنها پى نبردهاند ؛ و آراسته شدن به آن صفات براى فرماندهان معمولى آسان نيست ، بلكه بايد بگوييم فوق طاقت انسانى حتى انسانهاى تواناست .
در اين بحث مزيتهاى ياد شده را ، با استناد به تاريخ نظامىاى كه طى فصلهاى پيشين مورد بررسى قرار داديم ، خواهيم سنجيد ؛ تا به روشنى دريابيم كه بيشتر و بلكه همهء مزاياى ياد شده در فرماندهى رسول خدا ( ص ) موجود بوده است .
تفصيل ويژگىها
الف - تصميمگيرى سريع و صحيح : فرماندهان براى ادارهء ميدان نبرد ، بايد تصميمهاى درست و سريع نقشههاى نظامى خود را به اجرا در آورند . حال ببينيم كه يك