از اين رو مسلمانان ، همه سرباز بودند و اموالشان به پشتيبانى اين سربازان اختصاص داشت .
شمار مسلمانان در جنگ تبوك سى هزار نفر بود كه سه هزار نفر آنان را سواران تشكيل مىدادند . آنان در گرماى شديد تابستان ، راه طولانى صحرا را در پيش گرفتند .
تدارك آذوقه ، آب ، نقليه و سلاح چنان سپاهى ، در آن شرايط دشوار ، كار سادهاى نبود .
از اين رو جيش العسرة ( سپاه دشوارى ) ناميده شد . همهء مسلمانان بجز سه تن در آن شركت كردند و همگان در تجهيز آن سهم داشتند .
ابوبكر همهء دارايى خود را خرج كرد . وى روزى كه اسلام آورد ، چهل هزار دينار داشت و همه را در راه خدا انفاق كرد تا آنجا كه به سختى افتاد . عثمان سيصد شتر و هزار دينار و عمر نصف مالش را داد . همين طور عباس عموى پيامبر ( ص ) ، طلحه و عاصم بن عدىّ اموال بسيارى بخشيدند . با اين انفاقهاى سخاوتمندانه بود كه تجهيز جيش العسرة امكان پذير گرديد .
مسلمانان در شناخت جنگ همگانى چهارده قرن از دنيا جلوترند . اما ميان جنگ شرافتمندانهء مسلمانان و جنگ تجاوزگرانهاى كه روزگار معاصر با آن آشناست تفاوت بسيارى است .
كيفر متخلفان : در همهء جنگهاى جديد و قديم ، گروهى از نظاميان به دلايل گوناگون از شركت در جنگ سرپيچى كردهاند ؛ و در ميان همهء ملتها قوانين معينى براى كيفر آنان وضع گرديده است .
خوب است بدانيم كه بسيارى از خانوادههاى متخلفان ، در كشورهايى كه در جنگ جهانى دوم ، در قرن بيستم ، بسيج همگانى را به كار بستند ، به كلى نابود شدند .
كشورهاى قدرتمند و مترقى با اين سنگدلىها و وحشىگرىها كه بيگناه را به جرم متخلف مؤاخذه مىكردند ، توانستند تخلف سربازان را در صفوف ارتشهايشان كم كنند . اما اين در هنگام اوج قدرتشان بود ولى چون در اثر ضربات جنگ قدرتشان رو به زوال مىرفت ، شمار متخلّفان فزونى مىيافت و هيچ قانونى مانع تخلف آنان نبود .
الرسول القائد (شيوه فرماندهى پيامبر ص) (فارسى) — صفحة 343
مساهمون: محمود شيت خطاب الموصلي
ص٣٤٣