نيروهاى طرفين :
مسلمانان : سى هزار نفر به فرماندهى رسول خدا ( ص ) ، كه ده هزار نفرشان سواره بودند .
روميان : يك نيروى بزرگ نظامى با پشتيبانى قبايل عرب ، چون لخم ، جذام ، عامله و غسّان .
آمادگىها :
مسلمانان : رسول خدا ( ص ) به مسلمانان فرمان داد تا براى حركت به روم آماده شوند . آن حضرت به خلاف جنگهاى پيشين كه براى غافلگيرى دشمن مقصد حركت را پنهان نگه مىداشت ، در اين جنگ چنين نكرد و آن را آشكار ساخت . هر وقت رسول خدا تصميم به جنگى مىگرفت ، غير آن را آشكار مىكرد ، مگر در تبوك .
اين جنگ هنگامى رخ داد كه هوا به شدت گرم بود ؛ و رسول خدا ( ص ) راهى دور و دراز و دشمنان انبوهى را در پيش روى داشت . از اين رو مأموريت و مقصد حركت مسلمانان را اعلام داشت تا با در نظر گرفتن آمادگى دشمن و دورى مسافت تدارك لازم را ببينند .
آن حضرت در غزوهء تبوك نيات خود را پنهان نكرد زيرا براى پيمودن راه دراز تبوك در تابستان لازم بود كه پيش از حركت مجاهدان ، آذوقهء مورد نيازشان تأمين شود ، مبادا كه در اثر كمبودهاى تداركاتى شكست بخورند و به اهدافشان نرسند .
تجهيز سپاه بزرگ اسلامى و تأمين نيازمندىهاى آنان اعم از نقليه و سلاح ، بدون مشاركت فعالانه مسلمانان توانگر انجام پذير نبود . از اين رو با طيب خاطر اموال خود را بخشيدند و مسلمانان از گوشه و كنار نداى جهاد را لبيك گفتند .
با توجه به گرماى شديد ، رسيدن ميوهها ، دورى مسافت و قدرت دشمن منافقان فرصت را غنيمت شمردند و به سست كردن ارادهء مسلمانان و تضعيف روحيهء آنان پرداختند . اما تلاشهايشان ناكام ماند و بجز سه تن ، از جهاد سرپيچى نكردند . از آنجا كه رسول خدا ( ص ) به صداقت نيروهاى عبد الله بن أبىّ اطمينان نداشت ، از آنها كمك