در مشكلات زندگى مددكار يكديگر بوده براى تحقق بخشيدن هدفى يگانه ، جبههاى واحد تشكيل دهند ؛ و براى اطمينان از سلامت جبههء داخلى ، ميان مسلمانان و دشمنانشان در مدينه چند معاهده امضا كرد . در نتيجه وقتى كه نخستين آيهء جهاد نازل گرديد « 1 » ، رسول خدا ( ص ) سپاهى را متمركز و آماده كرده بود كه عقيدهء واحدى داشتند و يك هدف را دنبال مىكردند يك فرمانده داشتند و از يك پايگاه امن پشتيبانى مىشدند . *
پس از مرحلهء موفقيت آميز بسيج نيرو ، نوبت به دفاع از عقيده رسيد و درگيرى مسلمانان و قريش آغاز شد . اين درگيرىها از اولين سريهء جنگى آغاز مىشود و تا عقب نشينى احزاب از مدينهء منوره ، پس از غزوهء خندق ، را در بر مىگيرد . در اين دوره شمار مسلمانان زياد شد و در راه دفاع از عقايدشان عليه دشمنان نيرومند خويش ايستادگى و مقاومت كردند .
پس از غزوهء خندق دوران تهاجم آغاز گشت كه پس از جنگ حنين پايان يافت . در اين دوره مسلمانان در تمام نواحى جزيرة العرب پراكنده شدند و به صورت نيرويى داراى منزلت و موجوديت درآمدند .
آخرين دوره از جهاد رسول خدا ( ص ) در راه توحيد ، دورهء تكامل بود كه دورهء پس از غزوهء حنين تا پيوستن ايشان به خداى بزرگ را شامل مىشود . در اين دوره نيروهاى مسلمانان كامل گشت و توانست همهء شبه جزيرهء عربستان را يكپارچه سازد و غزوهء تبوك پايان جهاد رسول خدا ( ص ) در يكپارچه ساختن اعراب در زير پرچم اسلام بود .
هامش
( 1 ) - حج ( 22 ) ، آيات 39 - 40 ، أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَ إِنَّ اللَّهَ عَلى نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ . الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ إِلَّا أَنْ يَقُولُوا ، رَبُّنَا اللَّهُ . به كسانى كه جنگ بر آنان تحميل شده رخصت ( جهاد ) داده شده است ، چرا كه مورد ظلم قرار گرفتهاند و البته خدا بر پيروزى آنان سخت تواناست . همان كسانى كه بنا حق از خانههايشان بيرون رانده شدند ( آنها گناهى نداشتند ) جز اينكه مىگفتند ، پروردگار ما خداست .
* - در اينكه سپاهيان اسلام هم عقيده بودند و از فرماندهى واحد پيروى مىكردند ، ترديدى نيست ولى بايد دانست كه اين سپاه در طول جنگهاى پس از هجرت و اجازهء جهاد شكل و سازمان گرفت و پيش از آن شمار اندكى داشت .