خود گنجانيده بود . اين نقشه به آن حضرت امكان مىداد تا به وسيلهء نيروهايى كه قدرت عمل مستقل داشتند ، شهر را از چهار سو در محاصره بگيرد . به اين ترتيب امكان هر نوع مقاومتى را در همه سو از ميان برد . همچنين با اين نقشه موفق گرديد نيروهاى قريش را متفرق سازد تا هر گروه از آنها جداگانه با ستونهاى سپاه اسلام روبهرو گردند و توان كافى نداشته باشند .
پيامبر خدا ( ص ) در حالى اين تدبيرهاى عملى را اتخاذ كرد كه احتمال بروز مقاومت از سوى قريش بسيار ضعيف بود . هدف از اين رفتار جلوگيرى از غافلگير شدن نيروهاى خودى با هر ميزان خسارت و در هر شرايط و اوضاعى بود .
اين رفتار پيامبر ( ص ) از بارزترين نمونههاى دور انديشى است كه همه فرماندهان برجسته بايد دارا باشد .
سازماندهى : سپاه فتح از مهاجران ، انصار و مسلمانان بيشتر قبايل معروف آن روز عرب تشكيل مىگرديد . هزار نفر از بنى سليم ، 1300 مرد از بنى مزينه ، چهار صد تن از بنى غفار ، 1400 تن از بنى جهينه ، چهار صد تن از اسلم و شمارى از تميم ، اسد ، قيس و ديگر قبايل .
اين سازماندهى ، مشركان را نسبت به مقاومت در برابر مسلمانان دچار تزلزل كرد ؛ زيرا نه تنها هر كدام از قبايل مشرك ، ميان سپاه فتح آشنايانى داشتند ، بلكه بسيارى از اين قبايل - با وجود اختلاف اعتقادى - پيروزى سپاه اسلام را پيروزى خودشان تلقى مىكردند . بالاتر از آن ، پيروزى اين سپاه براى هيچ كدام از قبايل اسلامى افتخار محسوب نمىشد ، چنان كه شكست هر كدام از قبايل نيز ننگ نبود ، زيرا سپاه به قبيلهء خاصى اختصاص نداشت يا يك ارتش عربى خالص نبود ، بلكه متعلق به اسلام بود و مسلمانان عرب و غير عرب در آن شركت داشتند .
الرسول القائد (شيوه فرماندهى پيامبر ص) (فارسى) — صفحة 299
مساهمون: محمود شيت خطاب الموصلي
ص٢٩٩