دور از ذهن بود .
رسول خدا ( ص ) نسبت به ديگر فرماندهان ، در هر زمان و مكانى ، دو امتياز مهم دارد :
اول اينكه آن حضرت فرماندهى خود ساخته بود ؛ و دوم اينكه نبردهاى او به منظور دفاع ، حمايت از آزادى ، ، گسترش اسلام و استوار ساختن پايههاى صلح بود و جنبهء كشور گشايى و استثمارگرى نداشت .
ديگر فرماندهان نظامى از سوى مردم و قدرتهاى مجهز پشتيبانى و حمايت مىشدند ، اما رسول خدا ( ص ) در آغاز كار از سوى هيچ ملت و قدرتى پشتيبانى نمىشد .
او يك تنه دست به كار تبليغ دين گرديد و سختترين مشقتها و دشوارىها را تحمل كرد تا به تدريج نيرويى تشكيل داد كه يك عقيده و يك هدف را دنبال مىكرد و آن توحيد و اعتلاى كلمة الله بود .
بنابراين تاريخ زندگى رسول خدا ( ص ) را مىتوان از جنبهء نظامى به چهار دوره تقسيم كرد : دورهء تمركز نيرو ، دورهء دفاع از عقيده ، دورهء تهاجم و دورهء تكامل :
1 - دورهء تمركز نيرو ، يعنى از بعثت تا هجرت پيامبر ( ص ) به مدينه و استقرار در آن شهر . در اين دوره رسول خدا ( ص ) به جنگ لفظى بسنده مىكرد : بشارت و بيم مىداد و در راستاى نشر اسلام مىكوشيد ، تا اين كه هستهء نخستين نيروهاى اسلامى تشكيل گرديد . پس از هجرت به مدينه اين نيروها را متمركز ساخت ؛ و براى آنكه در آغاز درگيرىها از سوى يهوديان در امان باشد ، با برخى از اينان پيمان دفاعى بست .
2 - دورهء دفاع از عقيده : يعنى از آغاز فرستادن سريههاى جنگى تا فرار احزاب از مدينهء منوره پس از جنگ خندق . در اين دوره شمار مسلمانان فزونى يافت و توانستند در برابر دشمنان نيرومند از اعتقادات خويش دفاع كنند .
3 - دورهء تهاجم : يعنى از بعد از غزوهء خندق تا پايان غزوهء حنين . در اين دوره اسلام در تمامى شبه جزيرهء عربستان انتشار يافت و مسلمانان در سرزمينهاى عربى به صورت نيرويى معتبر و مؤثر در آمدند و همهء نيروهاى متعرض به اسلام را سركوب كردند .
4 - دورهء تكامل : اين دوره پس از غزوهء حنين آغاز مىگردد و تا هنگام وفات رسول خدا ( ص ) ادامه مىيابد . در اين دوره نيروى اسلامى تكامل يافت و همهء شبه
الرسول القائد (شيوه فرماندهى پيامبر ص) (فارسى) — صفحة 23
مساهمون: محمود شيت خطاب الموصلي
ص٢٣