دژهاى استوار و بلند ، شمار زياد نيروها ، سلاح فراوان و آذوقه و آبى كه در اختيار داشتند ، آنان را در پايدارى كمك مىكرد . اما تا هنگامى كه روحيهشان ضعيف بود ، هيچ يك از امتيازهاى نظامى ياد شده به حال آنان سود نداشت . چنانچه رسول خدا ( ص ) از زمان استفاده نمىكرد ، روحيهء يهوديان بالا مىرفت و مىتوانستند كه در هنگام محاصره ، استقامت بهتر و بيشترى از خود نشان دهند .
آنچه بر ارزش وقت شناسى مسلمانان مىافزايد اين است كه مسلمانان پس از فرار احزاب وضعيت خوبى نداشتند . حدود يك ماه بيدارى شبانه در شرايط دشوارى كه اعصاب شجاعترين مردان را هم خرد مىكرد ، آنان را خسته و فرسوده كرده بود . هوا سرد بود و آنها در مدت طولانى محاصره سرماى سختى را در زير آسمان متحمل شده بودند و تنها پس از عقب نشينى احزاب فرصت يافتند كه در خانههاى خود بياسايند و خود را گرم كنند . وضعيت تداركاتى آنان نيز بطور كلى رضايت بخش نبود .
به راستى كه بى اعتنايى مسلمانان نسبت به اين دشوارىها و شتاب آنان براى محاصرهء دژهاى بنى قريظه اعجاب انگيز و قابل ستايش است .
غافلگيرى
غافلگيرى يا به زمان ، يا به مكان و يا به روش بستگى دارد . غافلگيرى با استفاده از مكان يعنى اقدام به حركت از جايى كه دشمن انتظارش را ندارد . غافلگيرى با استفاده از زمان يعنى اقدام به حركت در زمانى كه دشمن انتظار ندارد . غافلگيرى با استفاده از روش يعنى پيكار با روش جديد و شيوهء نوين .
فرماندهء خلّاق كسى است كه براى نابود سازى نيروهاى مادى و معنوى دشمن ، او را غافلگير سازد . زيرا يك حركت غافلگيرانهء موفق ، حركت دشمن را فلج و او را به كلى نابود مىسازد .
رسول خدا ( ص ) همهء روشهاى غافلگيرى را به كار بست و ديديم كه چگونه با شيوهء نظامى نوين يعنى كندن خندق ، احزاب را غافلگير ساخت . همانطور كه پيش از آن در جنگ سرنوشتساز بدر ، با اسلوب جنگى صف ، قريش را غافلگير كرده بود .