جنگ ، با بصيرت كامل ، به پاكسازى صفوف خود بپردازند ؛ و اين خود سود بزرگى بود كه از جنگ احد عايد مسلمانان گرديد .
آرى ، مشركان در جنگ احد از نظر تاكتيكى « 1 » پيروز شدند ، اما از نظر استراتژيكى شكست خوردند ؛ و روشن است كه شكست تاكتيكى در برابر شكست استراتژيكى ناچيز است .
خداى متعال فرموده است :
« هذا بَيانٌ لِلنَّاسِ وَ هُدىً وَ مَوْعِظَةٌ لِلْمُتَّقِينَ ، وَ لا تَهِنُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ . إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَ تِلْكَ الْأَيَّامُ نُداوِلُها بَيْنَ النَّاسِ وَ لِيَعْلَمَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ يَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَداءَ وَ اللَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ ، وَ لِيُمَحِّصَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ يَمْحَقَ الْكافِرِينَ ، أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جاهَدُوا مِنْكُمْ وَ يَعْلَمَ الصَّابِرِينَ »
« 2 »
اين [ قرآن ] براى مردم بيانى و براى پرهيزكاران رهنمود و اندرزى است . و اگر مؤمنيد ، سستى مكنيد و غمگين مشويد ، كه شما برتريد . اگر آسيبى به شما رسيده ، آن قوم را نيز آسيبى نظير آن رسيد ؛ و ما اين روزها [ ى شكست و پيروزى ] را ميان مردم به نوبت مىگردانيم [ تا آنان پند گيرند ] و خداوند كسانى را كه [ واقعا ] ايمان آوردهاند معلوم بدارد ، و از ميان شما گواهانى بگيرد ؛ و خداوند ستمكاران را دوست نمىدارد . و تا خداوند كسانى را كه ايمان آوردهاند خالص گرداند و كافران را [ به تدريج ] نابود سازد . آيا پنداشتيد كه داخل بهشت مىشويد ، بى آنكه خداوند جهادگران و شكيبايان شما را معلوم بدارد ؟
هامش
( 1 ) - تاكتيك : به عمليات جنگى يا آن دسته از كارهاى نظامى كه بر روند يك ميدان تأثير مىگذارد گفته مىشود . استراتژى ، به معناى استفاده از ميدانهاى جنگى گوناگون در راستاى حصول به غرض كلى جنگ ، يا به معناى كارهاى نظامىاى است كه بر روند كلى جنگ تأثير مىگذارد . اين خلاصهاى از تعريف تاكتيك و استراتژى است كه براى غير نظاميان ارائه مىشود و دور نمايى را ارائه مىدهد . زيرا هر كدام از اين دو اصطلاح ، تعريفهايى دارند كه بسيارى از كتابهاى فنون رزم را در بر مىگيرند . از اين تعريف روشن مىشود كه استراتژى ، ناظر بر كل نتايج جنگ است ، در حالى كه تاكتيك ناظر بر نتيجهء پيكار محلى و محدود است .
( 2 ) - آل عمران ( 3 ) ، آيات 138 - 142 .