اعتنا نكرد و با تدارك نيرو تصميم گرفت ، در هر شرايطى با مشركان رودررو شود .
اين نبوغ در فرماندهى را رسول خدا ( ص ) به روشنى از خود بروز داد كه گوشهاى از دستاوردهاى آن ، پيروزمند ساختن مسلمانان مغلوب بود .
من واقعا اعتراف مىكنم كه وضعيتى نوميد كنندهتر از وضعيت مسلمانان در روز احد ، در تاريخ هيچ ملتى نخواندهام . اما رسول خدا ( ص ) موفق گرديد كه آن وضعيت بسيار دشوار را با فرماندهى بىنظيرش به نفع خود تمام كند و نيروهايش را از نابودى حتمى برهاند و آنگاه به طرز بىمانندى اعتماد به نفس و قدرت مادى و معنوىشان را در مدتى كوتاه به آنان بازگرداند .
بدون شك رسول خدا ( ص ) در جنگ احد ، فرماندهى درخشان و بىمانندى از خويش بروز داد .
مسايل تاكتيكى :
الف - سرپيچى از اوامر فرماندهى : تير اندازان مسلمان در مخالفت با فرمان پيامبر ( ص ) و عقب نشينى از مواضع اصلىشان - براى جمع غنايم - مرتكب خطا شدند و چنانچه عقب نشينى آنها نبود ، نه خالد بن وليد مىتوانست كه عقبهء آنان را مورد حمله قرار دهد و نه قريش قادر به محاصرهء آنها بودند .
سرپيچى از اوامر فرماندهى در جنگ احد درس خوبى براى پيامد نافرمانى است ؛ و نتايجى كه در اين جنگ به بار آمد ، كافى است به مردم درسى بدهد كه هرگز مانند آن را تكرار نكنند .
ب - خوددارى از تعقيب دشمن : پس از تهاجم موفقيت آميز به منظور نابودى كامل دشمن ، بايد او را به شدت مورد تعقيب قرار داد * .
در مرحلهء نخست جنگ احد ، پس از آنكه مشركان از مواضع خود گريختند و از لشكرگاهشان دور شدند ، مسلمانان ، زنان ، چارپايان و شترانشان را در محاصره گرفتند ، اما مرتكب اشتباه شدند و آنها را تعقيب نكردند . چنانچه مسلمانان سپاه شرك را دست
هامش
* - يا دست كم به تثبيت مواضع پرداخت .