خورده بودند ، يك تاكتيك كامل غافلگيرى بود . صفوف سپاه اسلامى چنان به هم ريخت كه دوست را از دشمن باز نمىشناختند و روحيهء بسيارى از آنها خرد شد و نمىدانستند چه مىكنند .
اين غافلگيرى براى قريش فرصتى پيش آورد كه مسلمانان را نابود سازند و قدرتشان را ريشه كن كنند ، ولى از اين موقعيت عالى نظامى نتوانستند استفاده كنند . در نتيجه اين فرصت مناسب را كه مىتوانست نتايج قطعى برايشان در پى داشته باشد [ به حمد الله ] از دست دادند .
درسهايى از احد :
كسب اطلاعات :
پيش از آنكه قريش زمان مناسبى را براى حركت به سوى مدينه به منظور جنگ انتخاب كنند ، مسلمانان به وسيلهء نامهء عباس عموى پيامبر ( ص ) دربارهء مقاصد ، قدرت و حركت آنها اطلاعاتى كافى به دست آوردند .
پيش از جنگ نيز مسلمانان با فرستادن گشتىهاى شناسايى ، مواضع نيروهاى قريش را شناسايى كردند و پس از جنگ نيز گشتىهاى شناسايى آنان ، مسير بازگشت مشركان را زير نظر گرفتند .
تلاش مسلمانان براى دستيابى به اطلاعات ، در منع قريش از غافلگير ساختن آنها در مدينه سودمند افتاد .
فرماندهى :
فرماندهى كل قريش در جنگ احد با ابو سفيان بود . ولى در ميدان نبرد هيچ نشانى از يك فرماندهء با تجربه در وى ديده نشد و تسلط او بر نيروهاى زير فرمانش به اندازهاى ضعيف بود كه زنان ، بر خلاف تمايل او ، شهيدان مسلمان را مثله كردند و او هيچ كارى نتوانست انجام دهد . *
هامش
* - معلوم نيست كه نويسنده نارضايى ابوسفيان از مثلهء حمزه ( ع ) و ديگر شهيدان را از كجا دانسته است . در حالى كه هيچ گزارشى از مخالفت وى با اين كار ثبت نشده است ؛ و بر عكس شمارى از نقلهاى تاريخى حاكى از آن است كه ابوسفيان خودش با نوك نيزه بر فك حضرت حمزه ( ع ) مىزد ؛ و براى آنكه كار او فاش نشود از كسى كه همراهش بود تقاضا كرد كه آن را پنهان نگهدارد . بيان چنين سخنانى از سوى نويسنده براى پاك كردن دامن ابوسفيان است و با حقايق تاريخى منافات دارد . ر . ك . الصحيح ، ج 6 ، ص 251 به بعد .